Słownik pojęć przy zakupie nieruchomości

Akt notarialny

Dokument sporządzony przez notariusza. Umowa sprzedaży nieruchomości jest ważna tylko w tej formie.

Notariusz odczytuje akt przed podpisaniem i sprawdza, czy strony rozumieją jego treść. Oryginał zostaje w kancelarii, a strony dostają wypisy, które mają moc oryginału. Gdy akt przenosi własność nieruchomości, notariusz składa elektronicznie wniosek o wpis do księgi wieczystej najpóźniej w dniu sporządzenia aktu.

Zobacz też Depozyt notarialny, Księga wieczysta, Pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego, Poddanie się egzekucji, Taksa notarialna, Umowa deweloperska, Umowa przedwstępna

Instrukcje Umowa przedwstępna i zadatek, Umowa deweloperska, Rękojmia i gwarancja, Akt i przekazanie

Źródło Ustawa z 14 lutego 1991 roku — Prawo o notariacie (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 614), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 92 paragraf 4, artykuł 94 paragraf 1 i artykuł 109, sprawdzono 15 października 2026

Akt poświadczenia dziedziczenia

Dokument, w którym notariusz potwierdza, kto dziedziczy po zmarłym. Sporządza go, gdy w sporządzeniu protokołu dziedziczenia biorą udział wszystkie osoby, które mogą być spadkobiercami — osobiście albo przez wcześniejsze oświadczenie złożone przed notariuszem — i nie ma wątpliwości co do spadkobierców ani ich udziałów.

Po wpisaniu do Rejestru Spadkowego akt ma skutki prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Od 17 marca 2026 roku notariusz, na żądanie spadkobiercy, sam składa wniosek o wpis spadkobiercy do księgi wieczystej. Przed zakupem nieruchomości ze spadku poproś o wypis aktu i sprawdź, czy spadkobierców wpisano już w dziale drugim księgi.

Zobacz też Dział spadku, Stwierdzenie nabycia spadku

Instrukcja Księga i właściciel

Źródło Ustawa z 14 lutego 1991 roku — Prawo o notariacie (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 614), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 95a, 95b, 95ca, 95e, 95ga, 95h i 95j, sprawdzono 15 października 2026

Bezobciążeniowe przeniesienie

Inne nazwy bezobciążeniowe wyodrębnienie lokalu

Przeniesienie na Ciebie własności mieszkania albo domu bez hipoteki, która obciąża grunt dewelopera, na przykład na rzecz banku kredytującego budowę. Deweloper musi mieć zgodę wierzyciela hipotecznego na takie przeniesienie po zapłacie pełnej ceny albo jego zobowiązanie do udzielenia zgody.

Zgoda albo zobowiązanie jest załącznikiem do umowy deweloperskiej albo innej umowy, w której deweloper zobowiązuje się przenieść własność później. Gdy deweloper nie ma żadnego z tych dokumentów, możesz odstąpić od takiej umowy w ciągu 60 dni od jej zawarcia. Przed sprzedażą gotowego mieszkania albo domu od razu umową sprzedaży deweloper informuje Cię, czy ma zgodę albo zobowiązanie.

Zobacz też Hipoteka, Umowa deweloperska

Instrukcje Księga i właściciel, Deweloper i prospekt, Umowa deweloperska

Źródło Ustawa z 20 maja 2021 roku o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 880), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 25, artykuł 27 ustęp 1 punkt 2 i artykuł 43 ustęp 1 punkt 8 i ustęp 5, sprawdzono 16 października 2026

Cena ofertowa

Inne nazwy cena z ogłoszenia, cena z cennika dewelopera

Cena, za którą sprzedający chce sprzedać nieruchomość — z ogłoszenia albo z cennika dewelopera. Kwota w umowie może być inna.

Deweloper publikuje na swojej stronie internetowej ceny każdego oferowanego mieszkania i domu z historią zmian, a te same dane trafiają do portalu dane.gov.pl. Jeśli przy zawieraniu umowy deweloper proponuje cenę inną niż na stronie, kupujący może żądać ceny korzystniejszej dla siebie. Ile kupujący naprawdę płacą, pokazują ceny transakcyjne.

Zobacz też Cena transakcyjna, Mediana

Instrukcje Cena i okolica, Deweloper i prospekt, Ceny ofertowe i transakcyjne

Źródło Ustawa z 20 maja 2021 roku o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 880), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 19a ustępy 1, 2 i 6 oraz artykuł 19b, sprawdzono 15 października 2026

Cena transakcyjna

Inne nazwy cena z aktu notarialnego

Cena, którą kupujący zapłacił według aktu notarialnego. Starosta, a w mieście na prawach powiatu prezydent miasta, zapisuje ją w Rejestrze Cen Nieruchomości. Może być inna niż cena z ogłoszenia.

Rejestr podaje cenę brutto całej transakcji, a gdy akt obejmuje kilka nieruchomości, na przykład mieszkanie i udział w garażu, także ich osobne ceny — o ile wynikają z aktu. Do porównań wybieraj transakcje z wolnego rynku: przetargi, sprzedaże z bonifikatą i licytacje mają inne zasady ustalania ceny. Porównuj też sprzedaże całej nieruchomości tego samego rodzaju, bo cena udziału dotyczy tylko części. Najnowsze transakcje pojawiają się w rejestrze z opóźnieniem.

Zobacz też Cena ofertowa, Mediana, Operat szacunkowy, Powierzchnia użytkowa, Rejestr Cen Nieruchomości (RCN), Wartość rynkowa

Instrukcje Cena i okolica, Dane działki i cena, Ceny ofertowe i transakcyjne

Źródło Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 27 lipca 2021 roku w sprawie ewidencji gruntów i budynków (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2024 roku, pozycja 219), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, paragraf 40 ustępy 1–6, sprawdzono 15 października 2026 — Ceny poszczególnych działek, budynków i lokali rejestr przechowuje, gdy da się je ustalić na podstawie aktu notarialnego.

Centralna ewidencja emisyjności budynków (CEEB)

Inne nazwy CEEB, deklaracja o źródłach ciepła

Państwowy rejestr źródeł ciepła i źródeł spalania paliw w budynkach. Właściciel albo zarządca składa do niego deklarację po uruchomieniu nowego źródła ciepła albo zmianie źródeł, a protokoły z kontroli przewodów kominowych powstają w jego systemie.

Deklarację składa się w ciągu 14 dni — przez internet albo na piśmie w urzędzie gminy. Kupując dom, zapytaj, czy deklaracja dla obecnego źródła ciepła została złożona.

Zobacz też Przegląd okresowy

Instrukcje Stan techniczny domu, Świadectwo energetyczne

Źródło Ustawa z 21 listopada 2008 roku o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (tekst jednolity: Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 920), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 27a i 27g, sprawdzono 15 października 2026 — Od 7 stycznia 2026 roku ewidencję prowadzi Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (ustawa z 4 grudnia 2025 roku, Dziennik Ustaw z 2025 roku, pozycja 1847, artykuł 4).

Części wspólne

Elementy służące wielu właścicielom, na przykład dach, klatka schodowa, elewacja, fundamenty i część instalacji.

Zobacz też Książka obiektu budowlanego, Nieruchomość wspólna

Instrukcje Stan mieszkania i budynku, Opłaty i zarządzanie budynkiem

Data pewna

Data czynności, na którą można się powołać także wobec osób, które w niej nie uczestniczyły. Dokument ma datę pewną na przykład od dnia, w którym notariusz albo urząd umieścił na nim wzmiankę.

Przy zakupie wynajętego mieszkania data pewna ma znaczenie praktyczne: według Kodeksu cywilnego nowy właściciel nie może wypowiedzieć najmu zawartego na czas oznaczony, na piśmie i z datą pewną, jeśli lokal został już najemcy wydany.

Zobacz też Lokator, Najem okazjonalny

Instrukcje Lokatorzy i wydanie lokalu, Działka rolna i pierwokup

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 81 i artykuł 678 paragraf 2, sprawdzono 15 października 2026

Decyzja kredytowa

Odpowiedź banku na wniosek o kredyt hipoteczny. Bank przekazuje ją w dwudziestym pierwszym dniu od złożenia wniosku, chyba że zgodzisz się na wcześniejsze przekazanie. Ten czas pozwala porównać oferty.

Decyzja przyznająca kredyt jest ofertą banku i wiąże go razem z formularzem informacyjnym przez co najmniej 14 dni od przekazania. W tym czasie bank nie może żądać od Ciebie ostatecznej odpowiedzi. Bank musi też zaproponować przekazanie projektu umowy kredytu razem z decyzją.

Zobacz też Formularz informacyjny dotyczący kredytu hipotecznego, Zdolność kredytowa

Instrukcja Budżet i finansowanie

Źródło Ustawa z 23 marca 2017 roku o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2025 roku, pozycja 720), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 14 ustępy 2–8, sprawdzono 15 października 2026

Decyzja o warunkach zabudowy (decyzja WZ)

Inne nazwy Decyzja WZ, Warunki zabudowy

Decyzja wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, która dla terenu bez planu miejscowego ustala, co i na jakich warunkach można tam zbudować. Od 1 września 2026 roku na nowy wniosek wydaje się ją tylko w gminie z planem ogólnym, a dla nowego budynku — tylko w obszarze uzupełnienia zabudowy.

Decyzja nie daje prawa do działki i można ją wydać kilku osobom dla tego samego terenu. Od 1 stycznia 2027 roku decyzję na nowy wniosek wyda się tylko osobie, która ma prawo do dysponowania działką na cele budowlane i złoży o tym oświadczenie. Decyzja, która stała się prawomocna 1 stycznia 2026 roku albo później, wygasa po upływie 5 lat, chyba że wydano ją w sprawie wszczętej przed 16 października 2025 roku. Za zgodą osoby, która ją uzyskała, urząd przenosi decyzję na kupującego, jeśli kupujący przyjmie wszystkie jej warunki.

Zobacz też Linia zabudowy, Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP), Obszar uzupełnienia zabudowy, Plan ogólny gminy, Pozwolenie na budowę, Strefa kontrolowana gazociągu

Instrukcje Plan i możliwość zabudowy, Plan ogólny i warunki zabudowy, Plan miejscowy i otoczenie, Linie energetyczne i strefy ochronne, Koszty i umowa zakupu działki, Dokumenty budowy i użytkowania, Dane działki i cena

Źródło Ustawa z 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 538), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 59 ustęp 1, artykuł 61 ustęp 1, artykuł 63 ustępy 1 (do 31 grudnia 2026 roku), 2 i 5 oraz artykuł 64c; od 1 stycznia 2027 roku artykuł 63 ustępy 1a, 1b i 1d w brzmieniu ustawy z Dziennika Ustaw z 2026 roku, pozycja 781 (artykuł 1 punkt 21), sprawdzono 15 października 2026

Depozyt notarialny

Pieniądze, które notariusz przyjmuje na przechowanie w związku z czynnością w swojej kancelarii i wydaje osobie wskazanej przy wpłacie, na przykład sprzedającemu albo jego bankowi.

Kupujący wpłaca kwotę na specjalny rachunek notariusza. Notariusz spisuje protokół, w którym podaje między innymi, komu i kiedy pieniądze wyda, a wydaje je za pokwitowaniem. Maksymalna taksa za przyjęcie pieniędzy na przechowanie to połowa stawki liczonej od kwoty depozytu.

Zobacz też Akt notarialny, Taksa notarialna

Instrukcje Umowa przedwstępna i zadatek, Stan prawny działki, Lokatorzy i wydanie lokalu, Akt i przekazanie, Dokumenty budowy i użytkowania

Źródło Ustawa z 14 lutego 1991 roku — Prawo o notariacie (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 614), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 79 punkt 6 i artykuł 108, sprawdzono 15 października 2026

Deweloperski Fundusz Gwarancyjny (DFG)

Inne nazwy DFG

Fundusz, który zwraca nabywcom pieniądze wpłacone na otwarty mieszkaniowy rachunek powierniczy w sytuacjach wymienionych w ustawie, na przykład gdy deweloper upadnie, a budowa nie będzie kontynuowana. Gdy upadnie bank, fundusz zwraca też część wpłat, której nie pokryje Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Prowadzi go Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, a składkę na fundusz płaci deweloper.

Fundusz chroni osoby fizyczne, które kupują poza działalnością gospodarczą lub zawodową. Obejmuje umowy deweloperskie zawarte od 2 lipca 2024 roku, a wcześniejsze — gdy sprzedaż w inwestycji ruszyła od 1 lipca 2022 roku. Nie dotyczy zakupu z rynku wtórnego, zakupu gotowego mieszkania od dewelopera od razu umową sprzedaży ani lokali użytkowych kupowanych osobno, na przykład w aparthotelu.

Zobacz też Mieszkaniowy rachunek powierniczy, Umowa deweloperska

Instrukcja Rachunek powierniczy i fundusz gwarancyjny

Źródło Ustawa z 20 maja 2021 roku o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 880), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 3, 46–49 i 76, sprawdzono 15 października 2026

Dostęp do drogi publicznej

Bezpośredni dostęp działki do drogi publicznej albo dostęp do niej przez drogę wewnętrzną lub przez ustanowienie odpowiedniej służebności drogowej. Bez takiego dostępu nie dostaniesz decyzji o warunkach zabudowy, a gmina nie zatwierdzi podziału działki.

Przy bezpośrednim dostępie potrzebny jest jeszcze zjazd, na którego lokalizację zezwolenie wydaje zarządca drogi. Przy dostępie przez drogę wewnętrzną sprawdź, czy właściciel działki ma do tej drogi prawo — na przykład udział w drodze albo służebność drogi wpisaną w księdze wieczystej.

Zobacz też Droga konieczna, Droga publiczna, Droga wewnętrzna, Służebność drogi, Zjazd

Instrukcje Droga i zjazd, Działka, droga i media

Źródło Ustawa z 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 538), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 2 punkt 14 i artykuł 61 ustęp 1 punkt 2, sprawdzono 15 października 2026 — Wymóg dostępu przy podziale: ustawa o gospodarce nieruchomościami, artykuł 93 ustęp 3.

Dożywocie

Inne nazwy umowa o dożywocie, prawo dożywocia

Umowa, w której właściciel przenosi własność nieruchomości w zamian za dożywotnie utrzymanie, w tym zapewnienie mieszkania. Prawo dożywocia obciąża nieruchomość także po jej sprzedaży.

Kupujący nieruchomość obciążoną dożywociem odpowiada też osobiście za świadczenia dla dożywotnika, które stają się wymagalne po zakupie. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni przed prawem dożywocia, dlatego sprawdź w akcie, na podstawie którego sprzedający nabył nieruchomość, czy nie była to umowa o dożywocie.

Zobacz też Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, Służebność mieszkania

Instrukcje Księga i właściciel, Lokatorzy i wydanie lokalu

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 908 i 910, sprawdzono 15 października 2026 — Wyłączenie rękojmi wiary publicznej wobec prawa dożywocia — artykuł 7 punkt 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Droga konieczna

Służebność przejazdu przez sąsiednią działkę dla działki, która nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. Właściciel takiej działki może jej żądać od sąsiadów za wynagrodzeniem — w umowie albo przed sądem.

Sąd wyznacza przebieg drogi tak, żeby jak najmniej obciążyć grunty sąsiadów. Jeśli brak dostępu wynika ze sprzedaży części działki, drogę wyznacza się w miarę możliwości przez grunt, który był przedmiotem tej sprzedaży. Opłata sądowa od wniosku wynosi 200 zł. Droga konieczna obowiązuje kupującego obciążoną działkę także wtedy, gdy nie wpisano jej do księgi wieczystej.

Zobacz też Dostęp do drogi publicznej, Służebność, Służebność drogi

Instrukcje Droga i zjazd, Działka, droga i media

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 145, sprawdzono 15 października 2026 — Skutek bez wpisu: ustawa o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 1066), artykuł 7 punkt 4.

Droga publiczna

Droga zaliczona do jednej z czterech kategorii: krajowych, wojewódzkich, powiatowych albo gminnych. Każdy może z niej korzystać zgodnie z przeznaczeniem, a budową, utrzymaniem i zjazdami zajmuje się jej zarządca.

Droga, której nie zaliczono do żadnej kategorii, jest drogą wewnętrzną, nawet jeśli ma asfalt i należy do gminy. Kategorię drogi i jej zarządcę potwierdzi urząd gminy albo starostwo. Od kategorii zależy też, kto wydaje zezwolenie na zjazd.

Zobacz też Dostęp do drogi publicznej, Droga wewnętrzna, Zjazd

Instrukcje Podział działki, Droga i zjazd

Źródło Ustawa z 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2025 roku, pozycja 889), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 1, artykuł 2 ustęp 1 i artykuł 8 ustęp 1, sprawdzono 15 października 2026

Droga wewnętrzna

Droga, której nie zaliczono do żadnej kategorii dróg publicznych, na przykład osiedlowa, dojazdowa do pól albo wydzielona przy podziale działki. Budowę, utrzymanie i odśnieżanie finansuje zarządca terenu, a gdy go nie ma — właściciel gruntu pod drogą.

Drogą wewnętrzną bywa też wyasfaltowana droga należąca do gminy, jeśli rada gminy nie zaliczyła jej do dróg gminnych. Przez drogę wewnętrzną działka ma dostęp do drogi publicznej, gdy właściciel działki ma prawo z tej drogi korzystać, na przykład udział w drodze albo służebność drogi.

Zobacz też Dostęp do drogi publicznej, Droga publiczna, Udział w drodze

Instrukcje Droga i zjazd, Działka, droga i media

Źródło Ustawa z 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2025 roku, pozycja 889), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 7 ustęp 2 i artykuł 8 ustępy 1–3, sprawdzono 15 października 2026

Dział spadku

Podział majątku po zmarłym między spadkobierców — umową albo postanowieniem sądu. Dopóki go nie ma, spadkobiercy są współwłaścicielami każdej rzeczy ze spadku w swoich udziałach.

Gdy w spadku jest nieruchomość, umowa o dział wymaga formy aktu notarialnego. Spadkobierca może sprzedać udział w nieruchomości ze spadku za zgodą pozostałych spadkobierców; bez niej sprzedaż jest bezskuteczna w takim zakresie, w jakim naruszałaby ich prawa przy dziale spadku. Całą nieruchomość sprzedają razem wszyscy spadkobiercy.

Zobacz też Akt poświadczenia dziedziczenia, Stwierdzenie nabycia spadku, Współwłasność

Instrukcja Księga i właściciel

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 1035, 1036 i 1037, sprawdzono 15 października 2026

Dziennik budowy

Inne nazwy elektroniczny dziennik budowy

Dokument, w którym zapisuje się przebieg robót budowlanych i ważne zdarzenia na budowie. Prowadzi się go, gdy roboty wymagają kierownika budowy, w formie papierowej albo elektronicznej; po zakończeniu budowy inwestor przekazuje go właścicielowi razem z dokumentacją budowy, a dziennik elektroniczny — jako wydruk albo plik z systemu.

Bez dziennika może powstać na przykład wolno stojący dom do 70 m² powierzchni zabudowy, budowany na własne potrzeby mieszkaniowe bez kierownika budowy na zgłoszenie złożone od 3 stycznia 2022 roku. Gdy sprzedający nie ma dziennika, zapytaj, na jakiej podstawie go nie prowadzono.

Zobacz też Zawiadomienie o zakończeniu budowy

Instrukcja Dokumenty budowy i użytkowania

Źródło Ustawa z 7 lipca 1994 roku — Prawo budowlane (tekst jednolity: Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 524), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 3 punkt 13, artykuł 29 ustęp 1 punkt 1a, artykuł 42 ustęp 1 punkt 2, artykuły 45, 47a i 60, sprawdzono 16 października 2026 — Do budowy zgłoszonej przed 3 stycznia 2022 roku stosuje się dawne przepisy, które wymagały kierownika budowy także przy domu na zgłoszenie — ustawa z 17 września 2021 roku (Dziennik Ustaw z 2021 roku, pozycja 1986), artykuł 3 ustęp 1 i artykuł 6.

Eksmisja

Inne nazwy opróżnienie lokalu

Przymusowe opróżnienie lokalu przez komornika na podstawie tytułu wykonawczego, na przykład wyroku sądu albo aktu notarialnego z poddaniem się egzekucji.

Gdy osoba eksmitowana nie ma innego lokalu, komornik zwykle wstrzymuje się z eksmisją, dopóki gmina nie wskaże jej tymczasowego pomieszczenia, chyba że takie pomieszczenie wskaże ktoś inny. Wyroków eksmisyjnych nie wykonuje się od 1 listopada do 31 marca, jeśli osobie eksmitowanej nie wskazano lokalu, do którego ma się przenieść. Ta ochrona nie obejmuje między innymi eksmisji z powodu przemocy w rodzinie i eksmisji osoby, która wprowadziła się do lokalu bez tytułu prawnego.

Zobacz też Lokator, Najem socjalny lokalu, Poddanie się egzekucji

Instrukcja Lokatorzy i wydanie lokalu

Źródło Ustawa z 17 listopada 1964 roku — Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 468), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 1046 paragrafy 1, 4, 5 i 5¹, sprawdzono 16 października 2026 — Ochronę zimową przewiduje artykuł 16 ustawy o ochronie praw lokatorów, a wyjątki od niej artykuł 17 ustęp 1 tej ustawy.

Formularz informacyjny dotyczący kredytu hipotecznego

Inne nazwy formularz informacyjny

Dokument z kosztami i warunkami kredytu hipotecznego na wzorze określonym w ustawie. Bank albo pośrednik przekazuje go najpóźniej przed złożeniem wniosku, dlatego formularze z kilku banków porównasz pozycja po pozycji.

Informacje w formularzu są ważne przez co najmniej 14 dni. Jeśli w tym czasie złożysz wniosek, wiążą bank. Najważniejsze liczby to rzeczywista roczna stopa oprocentowania i całkowita kwota do zapłaty. Gdy bank proponuje kredyt w pakiecie z innymi produktami, przekazuje też formularz kredytu bez pakietu.

Zobacz też Decyzja kredytowa, Zdolność kredytowa

Instrukcja Budżet i finansowanie

Źródło Ustawa z 23 marca 2017 roku o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2025 roku, pozycja 720), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 9 ustępy 5 i 6, artykuł 11 i załącznik numer 1, sprawdzono 15 października 2026

Fundusz remontowy

Środki zbierane na remonty nieruchomości wspólnej.

We wspólnocie mieszkaniowej ustawa o własności lokali nie używa tej nazwy: wydatki na remonty są częścią kosztów zarządu, a wysokość opłat na ich pokrycie ustala uchwała właścicieli. Spółdzielnia mieszkaniowa ma obowiązek tworzyć fundusz na remonty.

Zobacz też Nieruchomość wspólna, Roczny plan gospodarczy

Instrukcje Cena i okolica, Stan mieszkania i budynku, Opłaty i zarządzanie budynkiem

Źródło Ustawa z 24 czerwca 1994 roku o własności lokali (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 232), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 14 punkt 1 i artykuł 22 ustęp 3 punkt 3, sprawdzono 15 października 2026 — Spółdzielnia: ustawa z 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 889), artykuł 6 ustęp 3.

Geodezyjna ewidencja sieci uzbrojenia terenu (GESUT)

Inne nazwy GESUT

Prowadzony przez starostę rejestr przebiegu sieci uzbrojenia terenu: wodociągów, kanalizacji, gazociągów, linii energetycznych i telekomunikacyjnych. Sieci z tej ewidencji widać na mapie zasadniczej.

Ewidencja pokazuje przebieg sieci, które zinwentaryzował geodeta. Napięcie linii, ciśnienie gazociągu i ograniczenia przy sieci potwierdza jej operator.

Zobacz też Mapa zasadnicza, Operator sieci

Instrukcje Linie energetyczne i strefy ochronne, Podział działki

Źródło Ustawa z 17 maja 1989 roku — Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2024 roku, pozycja 1151), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 2 punkt 11 i 14 oraz artykuł 7d punkt 1 litera a, sprawdzono 15 października 2026

Geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza

Inne nazwy inwentaryzacja powykonawcza

Pomiar gotowego budynku albo sieci wykonany przez geodetę z uprawnieniami, z mapą i informacją, czy budynek stoi zgodnie z projektem zagospodarowania działki. Dołącza się ją do zawiadomienia o zakończeniu budowy albo do wniosku o pozwolenie na użytkowanie.

Zobacz też Uproszczone postępowanie legalizacyjne, Zawiadomienie o zakończeniu budowy

Instrukcja Dokumenty budowy i użytkowania

Źródło Ustawa z 7 lipca 1994 roku — Prawo budowlane (tekst jednolity: Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 524), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 3 punkt 14b i artykuł 57 ustęp 1 punkt 5, sprawdzono 15 października 2026

Gwarancja

Inne nazwy gwarancja jakości, dokument gwarancyjny

Dobrowolne zobowiązanie sprzedawcy, producenta albo wykonawcy, że w określonym czasie i na określonych warunkach usunie wady albo spełni inne świadczenie. Działa obok rękojmi i jej nie ogranicza.

Warunki opisuje oświadczenie gwarancyjne. Możesz żądać jego wydania na papierze lub innym trwałym nośniku — to dokument gwarancyjny. Gdy oświadczenie nie podaje terminu, gwarancja trwa dwa lata od wydania rzeczy.

Zobacz też Rękojmia za wady, Trwały nośnik

Instrukcja Rękojmia i gwarancja

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 577–579, sprawdzono 15 października 2026

Harmonogram przedsięwzięcia deweloperskiego

Inne nazwy harmonogram inwestycji

Plan budowy podzielony na co najmniej cztery etapy z terminami i udziałem każdego etapu w kosztach. Według niego wpłacasz kolejne raty na mieszkaniowy rachunek powierniczy.

Koszt jednego etapu wynosi od 10% do 25% kosztów całej inwestycji. Ratę wpłacasz po informacji dewelopera o zakończeniu etapu, przekazanej na papierze lub innym trwałym nośniku. Przy rachunku otwartym bank sprawdza zakończenie etapu, zanim wypłaci pieniądze deweloperowi.

Zobacz też Mieszkaniowy rachunek powierniczy, Umowa deweloperska

Instrukcje Rachunek powierniczy i fundusz gwarancyjny, Umowa deweloperska

Źródło Ustawa z 20 maja 2021 roku o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 880), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 8, 17 i 24, sprawdzono 15 października 2026

Hipoteka

Zabezpieczenie długu wpisane w dziale czwartym księgi wieczystej. Wierzyciel, na przykład bank, może dochodzić zapłaty z nieruchomości bez względu na to, kto jest jej właścicielem.

Dlatego dług sprzedającego zabezpieczony hipoteką trzeba spłacić, a hipotekę wykreślić, na przykład z części ceny przelanej wprost do banku, który po spłacie wydaje zgodę na wykreślenie. Hipoteka powstaje dopiero z chwilą wpisu do księgi. Wierzyciel z tytułem wykonawczym, na przykład wspólnota mieszkaniowa z wyrokiem za zaległe opłaty, może uzyskać hipotekę przymusową na nieruchomości dłużnika.

Zobacz też Bezobciążeniowe przeniesienie, Księga wieczysta, Opłata adiacencka, Wkład własny

Instrukcje Księga i właściciel, Umowa przedwstępna i zadatek, Podział działki, Stan prawny działki, Opłaty i zarządzanie budynkiem, Spółdzielcze prawo do lokalu, Budżet i finansowanie, Akt i przekazanie, Dane działki i cena

Źródło Ustawa z 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 1066), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 65 ustęp 1, 67 i 109 ustęp 1, sprawdzono 15 października 2026

Intensywność zabudowy

Liczba, która mówi, ile powierzchni wszystkich kondygnacji budynków może przypadać na metr kwadratowy działki. Intensywność 0,6 na działce o powierzchni 1000 m² oznacza najwyżej 600 m² powierzchni wszystkich kondygnacji budynków razem.

Plan miejscowy podaje maksymalną i minimalną intensywność nadziemną, czyli liczoną tylko dla kondygnacji nadziemnych, a często także maksymalną intensywność dla wszystkich kondygnacji. Powierzchnię kondygnacji mierzy się po zewnętrznym obrysie ścian, bez balkonów, loggii i tarasów. W planie ogólnym gminy maksymalna intensywność jest parametrem strefy planistycznej. Plany uchwalone przed reformą planowania mogą definiować ją inaczej — szukaj definicji w tekście uchwały.

Zobacz też Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP), Powierzchnia biologicznie czynna, Strefa planistyczna

Instrukcja Plan i możliwość zabudowy

Źródło Ustawa z 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 538), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 2 punkty 31–33 i artykuł 15 ustęp 2 punkt 6, sprawdzono 15 października 2026

Kara umowna

Kwota zapisana w umowie, którą strona płaci, gdy nie wykona obowiązku niepieniężnego albo wykona go nienależycie, na przykład za każdy dzień opóźnienia w wydaniu mieszkania. Należy się bez względu na wysokość szkody.

Karę umowną można zastrzec tylko przy obowiązkach niepieniężnych. Sąd może ją zmniejszyć, gdy zobowiązanie wykonano w znacznej części albo gdy kara jest rażąco wygórowana. Odszkodowania wyższego niż kara można żądać tylko wtedy, gdy umowa na to pozwala.

Zobacz też Poddanie się egzekucji, Zadatek

Instrukcje Umowa przedwstępna i zadatek, Lokatorzy i wydanie lokalu

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 483 i 484, sprawdzono 15 października 2026

Kategoria geotechniczna

Jedna z trzech kategorii, do których zalicza się budynek według warunków gruntowych i rodzaju konstrukcji. Od kategorii zależy, jakie badania gruntu i jakie opracowania są potrzebne przed projektem fundamentów.

Do pierwszej kategorii należą niewielkie obiekty w prostych warunkach gruntowych, na przykład budynki mieszkalne i gospodarcze o jednej lub dwóch kondygnacjach. Warunki są złożone, gdy na działce są grunty słabonośne lub organiczne, nasypy niekontrolowane albo woda gruntowa na poziomie fundamentów lub wyżej. Budynek w takich warunkach trafia co najmniej do drugiej kategorii, a wtedy oprócz opinii geotechnicznej potrzebne są dokumentacja badań podłoża, projekt geotechniczny i dokumentacja geologiczno-inżynierska. W dolinach i deltach rzek, na terenach osuwisk i szkód górniczych oraz tam, gdzie występują zjawiska krasowe, czyli pustki i zapadliska w skałach wapiennych, warunki są skomplikowane. Budynek trafia wtedy do trzeciej kategorii, która wymaga tych samych opracowań i zwykle najszerszych badań gruntu.

Zobacz też Opinia geotechniczna, Woda gruntowa

Instrukcja Grunt, woda i granice

Źródło Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 25 kwietnia 2012 roku w sprawie ustalania geotechnicznych warunków posadawiania obiektów budowlanych (Dziennik Ustaw z 2012 roku, pozycja 463), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, paragraf 4 ustępy 2 i 3, paragrafy 6 i 7, sprawdzono 15 października 2026

Klasa gleboznawcza

Inne nazwy klasa bonitacyjna, klasa gleby

Oznaczenie jakości gleby zapisane w ewidencji gruntów i budynków, od klasy I (najlepsze gleby) do klasy VI (najsłabsze), z podklasami IIIa, IIIb, IVa i IVb dla gruntów ornych. Klasę i rodzaj użytku pokazuje wypis z rejestru gruntów.

Od klasy zależy, czy budowa na gruncie rolnym wymaga decyzji o wyłączeniu z produkcji i ile ono kosztuje.

Zobacz też Wyłączenie gruntu z produkcji rolniczej, Wypis z rejestru gruntów

Instrukcje Koszty i umowa zakupu działki, Działka rolna i pierwokup, Dane działki i cena

Źródło Ustawa z 3 lutego 1995 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2024 roku, pozycja 82), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 11 ustęp 1 i artykuł 12 ustęp 7, sprawdzono 15 października 2026

Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR)

Inne nazwy KOWR

Państwowa agencja, która na rzecz Skarbu Państwa gospodaruje państwowymi gruntami rolnymi, wydaje zgody na kupno ziemi rolnej przez osoby niebędące rolnikami i może przejąć sprzedawaną nieruchomość rolną w ramach pierwokupu.

Zgodę na nabycie wydaje decyzją Dyrektor Generalny Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa; jest ważna przez rok. Przy umowach innych niż sprzedaż, na przykład darowiźnie czy zamianie, ośrodek ma prawo nabycia nieruchomości za zapłatą ceny. Sprzedaż państwowych gruntów rolnych jest wstrzymana do 30 kwietnia 2036 roku, z wyjątkami, między innymi dla nieruchomości rolnych do 5 hektarów.

Zobacz też Nieruchomość rolna, Prawo pierwokupu, Rolnik indywidualny

Instrukcja Działka rolna i pierwokup

Źródło Ustawa z 11 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 941), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 2a ustęp 4, artykuł 2ba, artykuł 3 ustęp 4 i artykuł 4, sprawdzono 16 października 2026

Krajowy Rejestr Sądowy (KRS)

Inne nazwy KRS

Jawny rejestr spółek i innych podmiotów, prowadzony przez sądy rejonowe. Pokazuje między innymi pełną nazwę i siedzibę spółki, członków zarządu i prokurentów oraz sposób reprezentacji, czyli kto i w jakim składzie podpisuje umowy w imieniu spółki.

Przed zakupem od dewelopera sprawdź w nim spółkę, która podpisze umowę: nazwę, siedzibę, sposób reprezentacji i złożone sprawozdania finansowe. Jak korzystać z wyszukiwarki rejestru, opisuje spis rejestrów.

Instrukcja Deweloper i prospekt

Źródło Ustawa z 20 sierpnia 1997 roku o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2025 roku, pozycja 869), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 2 ustęp 1, artykuł 8 ustęp 1, artykuł 8a ustęp 1 punkt 5 i artykuł 39 punkty 1 i 3, sprawdzono 15 października 2026

Książka obiektu budowlanego

Inne nazwy Cyfrowa Książka Obiektu Budowlanego (c-KOB), c-KOB

Dokument, w którym zapisuje się okresowe kontrole, ekspertyzy, remonty i decyzje urzędów dotyczące budynku. Prowadzi ją elektronicznie właściciel albo zarządca, na przykład zarząd wspólnoty mieszkaniowej; dla domu jednorodzinnego nie jest wymagana.

Książkę papierową trzeba przenieść do systemu elektronicznego do 31 grudnia 2031 roku. Przy sprzedaży całego budynku dotychczasowy właściciel przekazuje książkę nowemu w systemie. Kupując mieszkanie, poproś sprzedającego, żeby wystąpił do zarządcy o wydruk wpisów o kontrolach i remontach.

Zobacz też Części wspólne, Przegląd okresowy

Instrukcje Stan mieszkania i budynku, Opłaty i zarządzanie budynkiem, Dokumenty budowy i użytkowania

Źródło Ustawa z 7 lipca 1994 roku — Prawo budowlane (tekst jednolity: Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 524), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 60a, 60b, 60h i 60i, sprawdzono 15 października 2026

Księga wieczysta

Inne nazwy elektroniczna księga wieczysta

Jawny rejestr prowadzony przez sąd rejonowy, który pokazuje stan prawny nieruchomości: jej opis, właściciela, obciążenia i hipoteki. Każdy, kto zna numer księgi, może ją bezpłatnie przeglądać przez internet.

Księga ma cztery działy: pierwszy z oznaczeniem nieruchomości i prawami związanymi z własnością, drugi z właścicielem, trzeci ze służebnościami, roszczeniami i ograniczeniami (na przykład wszczętą egzekucją) oraz czwarty z hipotekami. Wydruk z przeglądania nie ma mocy dokumentu wydanego przez sąd — do banku albo urzędu potrzebny jest odpis księgi.

Zobacz też Akt notarialny, Hipoteka, Odpis księgi wieczystej, Odrębna własność lokalu, Opłata przekształceniowa, Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, Użytkowanie wieczyste, Wypis z rejestru gruntów, Wzmianka

Instrukcje Księga i właściciel, Cena i okolica, Stan prawny działki, Spółdzielcze prawo do lokalu, Akt i przekazanie, Dane działki i cena

Źródło Ustawa z 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 1066), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 1, 2, 25 oraz 36⁴ ustępy 6 i 7, sprawdzono 15 października 2026

Linia zabudowy

Linia na rysunku planu miejscowego albo w decyzji o warunkach zabudowy, która wyznacza, gdzie może stanąć budynek. Dokładne znaczenie podaje słowniczek planu: zwykle nieprzekraczalnej linii zabudowy budynek nie może przekroczyć, a na obowiązującej linii zabudowy musi stanąć jego ściana.

Zobacz też Decyzja o warunkach zabudowy (decyzja WZ), Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP)

Instrukcja Plan i możliwość zabudowy

Źródło Rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 7 września 2026 roku w sprawie sposobu przygotowania projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 1192), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, załącznik numer 2 (oznaczenia „obowiązująca linia zabudowy” i „nieprzekraczalna linia zabudowy”), sprawdzono 15 października 2026 — Rozporządzenie podaje tylko oznaczenia linii na rysunku planu. Ich znaczenie określa tekst konkretnego planu.

Lokator

W ustawie o ochronie praw lokatorów: najemca albo inna osoba, która używa lokalu na podstawie tytułu prawnego innego niż własność. Lokatorów chronią szczególne zasady wypowiedzenia umowy i eksmisji.

Gdy lokator płaci za używanie lokalu, właściciel może wypowiedzieć umowę tylko z przyczyn wymienionych w ustawie, na piśmie i z podaniem przyczyny. Ustawa nazywa właścicielem także wynajmującego, więc ta zasada obejmuje również kogoś, kto kupił mieszkanie z najemcą. Przyczyny i terminy wypowiedzenia opisuje instrukcja o lokatorach i wydaniu lokalu.

Zobacz też Data pewna, Eksmisja, Najem okazjonalny, Najem socjalny lokalu, Zameldowanie

Instrukcja Lokatorzy i wydanie lokalu

Źródło Ustawa z 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2023 roku, pozycja 725), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 2 ustęp 1 punkty 1 i 2 oraz artykuł 11 ustęp 1, sprawdzono 15 października 2026

Mapa z projektem podziału

Mapa przygotowana przez geodetę z uprawnieniami, na której zaznaczono granice, numery i powierzchnie nowych działek oraz ogrodzenia, budynki, studnie, szamba, przyłącza i sieci na dzielonym terenie. Jest załącznikiem do decyzji zatwierdzającej podział.

Zobacz też Mapa zasadnicza, Podział nieruchomości

Instrukcja Podział działki

Źródło Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 grudnia 2004 roku w sprawie sposobu i trybu dokonywania podziałów nieruchomości (Dziennik Ustaw z 2004 roku, numer 268, pozycja 2663), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, paragraf 9 i paragraf 10, sprawdzono 15 października 2026

Mapa zasadnicza

Szczegółowa mapa z państwowego zasobu geodezyjnego z granicami działek, budynkami, sieciami uzbrojenia terenu i innymi obiektami. Kopię mapy zasadniczej wydaje starostwo powiatowe.

Zobacz też Geodezyjna ewidencja sieci uzbrojenia terenu (GESUT), Mapa z projektem podziału, Obręb ewidencyjny, Przyłącze

Instrukcje Linie energetyczne i strefy ochronne, Podział działki, Media i przyłącza działki

Źródło Ustawa z 17 maja 1989 roku — Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2024 roku, pozycja 1151), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 2 punkt 7 i artykuł 7d punkt 1, sprawdzono 15 października 2026

Mediana

Wartość środkowa: połowa porównywanych cen jest niższa, a połowa wyższa. Pojedyncza bardzo wysoka albo bardzo niska cena zmienia ją mniej niż średnią.

Przy parzystej liczbie cen mediana to średnia z dwóch środkowych wartości. Sprawdzaj, z ilu transakcji ją policzono — mediana z kilku sprzedaży jest niepewna. Mediana z okolicy opisuje rynek i nie jest wyceną konkretnej działki, mieszkania ani domu.

Zobacz też Cena ofertowa, Cena transakcyjna, Operat szacunkowy, Rejestr Cen Nieruchomości (RCN)

Instrukcje Cena i okolica, Dane działki i cena, Ceny ofertowe i transakcyjne

Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP)

Inne nazwy Plan miejscowy, MPZP

Uchwała rady gminy, która dla wskazanego terenu ustala jego przeznaczenie i zasady zabudowy: linie zabudowy, wysokość budynków, udział powierzchni zabudowy i zieleni oraz ograniczenia w użytkowaniu terenu. Jest prawem miejscowym i podstawą pozwolenia na budowę.

Plany uchwalone przed reformą planowania obowiązują dalej, a wejście w życie planu ogólnego ich nie uchyla. Nowy plan albo zmiana planu obowiązuje nie wcześniej niż po upływie 14 dni od ogłoszenia uchwały w dzienniku urzędowym województwa.

Zobacz też Decyzja o warunkach zabudowy (decyzja WZ), Intensywność zabudowy, Linia zabudowy, Obszar Natura 2000, Obszar ograniczonego użytkowania, Plan ogólny gminy, Powierzchnia biologicznie czynna, Pozwolenie na budowę, Rejestr Urbanistyczny, Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, Teren górniczy, Wypis i wyrys z planu, Zintegrowany plan inwestycyjny

Instrukcje Cena i okolica, Plan i możliwość zabudowy, Plan ogólny i warunki zabudowy, Plan miejscowy i otoczenie, Otoczenie i ograniczenia, Linie energetyczne i strefy ochronne, Podział działki, Dane działki i cena

Źródło Ustawa z 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 538), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 14 ustęp 8, artykuł 15 ustęp 2, artykuł 29 ustęp 1 i artykuł 34 ustęp 1a, sprawdzono 15 października 2026

Mieszkaniowy rachunek powierniczy

Inne nazwy rachunek powierniczy, otwarty mieszkaniowy rachunek powierniczy, zamknięty mieszkaniowy rachunek powierniczy

Rachunek w banku prowadzony dla inwestycji dewelopera, na który wpłacasz pieniądze z umowy deweloperskiej za mieszkanie albo dom. Bank wypłaca je deweloperowi według zasad z ustawy deweloperskiej.

Z rachunku otwartego bank wypłaca pieniądze po zakończeniu kolejnych etapów budowy, które sam sprawdza. Z rachunku zamkniętego wypłaca je jednorazowo, po przeniesieniu własności na Ciebie. Koszty prowadzenia rachunku ponosi deweloper.

Zobacz też Deweloperski Fundusz Gwarancyjny (DFG), Harmonogram przedsięwzięcia deweloperskiego, Umowa deweloperska

Instrukcje Deweloper i prospekt, Rachunek powierniczy i fundusz gwarancyjny

Źródło Ustawa z 20 maja 2021 roku o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 880), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 5 punkty 9 i 10, artykuły 14–17, sprawdzono 15 października 2026

Mostek cieplny

Miejsce, przez które ciepło ucieka szybciej niż przez sąsiednie fragmenty ściany albo stropu; może powodować zimną powierzchnię i zawilgocenie.

Zobacz też Wskaźnik rocznego zapotrzebowania na energię użytkową (EU)

Instrukcje Stan mieszkania i budynku, Stan techniczny domu, Świadectwo energetyczne

Najem okazjonalny

Najem mieszkania należącego do osoby prywatnej, zawarty na czas oznaczony, najdłużej na 10 lat. Najemca w akcie notarialnym poddaje się egzekucji i zobowiązuje się opróżnić lokal po zakończeniu umowy; wskazuje też lokal, w którym wtedy zamieszka.

Właściciel zgłasza umowę naczelnikowi urzędu skarbowego w ciągu 14 dni od początku najmu; bez zgłoszenia uproszczona droga do opróżnienia lokalu nie działa. Kupując mieszkanie z takim najemcą, poproś o umowę z załącznikami i potwierdzenie zgłoszenia.

Zobacz też Data pewna, Lokator, Poddanie się egzekucji

Instrukcja Lokatorzy i wydanie lokalu

Źródło Ustawa z 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2023 roku, pozycja 725), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 19a, 19b i 19d, sprawdzono 15 października 2026

Najem socjalny lokalu

Inne nazwy lokal socjalny

Najem lokalu z zasobu gminy. Prawo do niego sąd może przyznać osobie eksmitowanej. W wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd co do zasady rozstrzyga, czy takie uprawnienie przysługuje; jeśli tak, eksmisję wstrzymuje się, dopóki gmina nie złoży oferty.

Dopóki eksmisja jest wstrzymana, osoba z takim uprawnieniem płaci właścicielowi mieszkania odszkodowanie za korzystanie z lokalu w wysokości czynszu i opłat, jakie płaciłaby za ten lokal, gdyby najmowała go od gminy jako lokal socjalny. Różnicę między tą kwotą a czynszem i opłatami według jej dawnego prawa do lokalu pokrywa gmina. Gdy gmina nie dostarcza lokalu socjalnego, właściciel może też żądać od niej odszkodowania. Sąd nie musi orzekać o najmie socjalnym między innymi przy eksmisji z powodu przemocy w rodzinie i przy eksmisji osoby, która wprowadziła się do lokalu bez tytułu prawnego.

Zobacz też Eksmisja, Lokator

Instrukcja Lokatorzy i wydanie lokalu

Źródło Ustawa z 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2023 roku, pozycja 725), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 14 ustępy 1 i 6, artykuł 17 ustęp 1 i artykuł 18 ustępy 3a i 5, sprawdzono 16 października 2026

Nieruchomość rolna

Inne nazwy grunt rolny, działka rolna

Nieruchomość, która jest albo może być wykorzystywana do produkcji rolnej, także ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Przy jej kupnie obowiązują ograniczenia ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.

Ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego nie stosuje się do nieruchomości, w których użytki rolne mają mniej niż 0,3 hektara, ani do nieruchomości przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele inne niż rolne. Decyzja o warunkach zabudowy nie jest planem, więc sama tej oceny nie zmienia. Ograniczenia opisuje instrukcja o działce rolnej i Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa.

Zobacz też Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR), Prawo pierwokupu, Rolnik indywidualny, Wyłączenie gruntu z produkcji rolniczej

Instrukcje Działka rolna i pierwokup, Dane działki i cena

Źródło Ustawa z 11 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 941), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 1a punkt 1 litera b i artykuł 2 punkt 1, sprawdzono 15 października 2026 — Definicja w Kodeksie cywilnym: artykuł 46¹.

Nieruchomość wspólna

Grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie właścicielom poszczególnych lokali, na przykład dach, klatka schodowa i wspólne instalacje. Każdy właściciel lokalu ma w niej udział związany z własnością lokalu.

Udział zależy od powierzchni lokalu razem z pomieszczeniami przynależnymi, na przykład piwnicą, w stosunku do łącznej powierzchni wszystkich lokali, także z ich pomieszczeniami przynależnymi. W tej samej proporcji pokrywasz wydatki na utrzymanie nieruchomości wspólnej i odpowiadasz za zobowiązania wspólnoty.

Zobacz też Części wspólne, Fundusz remontowy, Odrębna własność lokalu, Wspólnota mieszkaniowa

Instrukcje Księga i właściciel, Stan mieszkania i budynku, Opłaty i zarządzanie budynkiem, Spółdzielcze prawo do lokalu

Źródło Ustawa z 24 czerwca 1994 roku o własności lokali (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 232), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 3 ustępy 1–3, artykuł 12 ustęp 2 i artykuł 17, sprawdzono 15 października 2026

Obręb ewidencyjny

Inne nazwy obręb

Część jednostki ewidencyjnej, w której numery działek się nie powtarzają. Jednostką jest zwykle gmina, w gminie miejsko-wiejskiej osobno miasto i część wiejska, a w niektórych dużych miastach dzielnica. Działkę wskazuje numer razem z obrębem i jednostką ewidencyjną.

Obręb ma nazwę i numer, niepowtarzalne w jednostce ewidencyjnej. Na wsi obręb obejmuje zwykle całą wieś albo jej część, w mieście — całe miasto albo jego część. Pełny identyfikator działki łączy kod jednostki ewidencyjnej, czterocyfrowy numer obrębu i numer działki. Znajdziesz go w wypisie z rejestru gruntów i w Geoportalu.

Zobacz też Mapa zasadnicza, Rozgraniczenie nieruchomości, Wypis z rejestru gruntów, Wznowienie znaków granicznych

Instrukcje Stan prawny działki, Dane działki i cena

Źródło Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 27 lipca 2021 roku w sprawie ewidencji gruntów i budynków (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2024 roku, pozycja 219), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, paragraf 5 ustępy 1–3, paragraf 6 ustęp 7 i załącznik numer 5, sprawdzono 15 października 2026

Obszar Natura 2000

Obszar europejskiej sieci ochrony przyrody wyznaczony do ochrony cennych siedlisk i gatunków. W takim obszarze zakazane są działania, które mogą znacząco negatywnie oddziaływać na cele jego ochrony, dlatego inwestycję ocenia się pod tym kątem.

Zobacz też Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP)

Instrukcja Otoczenie i ograniczenia

Źródło Ustawa z 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 1315), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 33 ustęp 1, sprawdzono 15 października 2026

Obszar ograniczonego użytkowania

Teren wokół uciążliwego obiektu, na przykład lotniska, drogi, linii lub stacji elektroenergetycznej, obiektu sieci gazowej, oczyszczalni ścieków albo składowiska odpadów, na którym mimo zabezpieczeń nie da się dotrzymać norm jakości środowiska. Tworzy go uchwałą sejmik województwa albo rada powiatu.

Uchwała określa granice obszaru, ograniczenia w przeznaczeniu terenu, wymagania techniczne dla budynków i sposób korzystania z terenu. Przed zakupem działki, domu albo mieszkania w pobliżu takiego obiektu zapytaj w starostwie albo w urzędzie marszałkowskim, czy taka uchwała obejmuje Twoją okolicę, i przeczytaj jej treść.

Zobacz też Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP)

Instrukcje Plan miejscowy i otoczenie, Otoczenie i ograniczenia, Linie energetyczne i strefy ochronne

Źródło Ustawa z 27 kwietnia 2001 roku — Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2025 roku, pozycja 647), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 135 ustępy 1–3a, sprawdzono 15 października 2026

Obszar szczególnego zagrożenia powodzią

Inne nazwy teren zalewowy, strefa zalewowa

Teren, który według map zagrożenia powodziowego może zalać powódź o prawdopodobieństwie 1% albo 10% (średnio raz na sto albo raz na dziesięć lat), a także teren między rzeką a wałem przeciwpowodziowym. Obowiązują tam zakazy i dodatkowe pozwolenia.

Na takim obszarze nie wolno gromadzić ścieków. Szambo jest tam możliwe tylko wtedy, gdy Wody Polskie decyzją zwolnią z zakazu, a potem wydadzą pozwolenie wodnoprawne na gromadzenie ścieków. Nowy budynek także wymaga pozwolenia wodnoprawnego, za które w 2026 roku płaci się 330,07 zł, a projekty planów i decyzje o warunkach zabudowy uzgadnia się z Wodami Polskimi. Mapy zagrożenia powodziowego znajdziesz w serwisie wymienionym na stronie Gdzie sprawdzić.

Zobacz też Woda gruntowa, Zbiornik bezodpływowy (szambo), Zgłoszenie wodnoprawne

Instrukcje Grunt, woda i granice, Działka, droga i media, Szambo, oczyszczalnia i studnia

Źródło Ustawa z 20 lipca 2017 roku — Prawo wodne (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 1335), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 16 punkt 34, artykuł 77 ustęp 1 punkt 3 i ustęp 3, artykuł 166 i artykuł 390 ustęp 1, sprawdzono 15 października 2026

Obszar uzupełnienia zabudowy

Część planu ogólnego gminy obejmująca tereny w istniejących skupiskach zabudowy. Decyzję o warunkach zabudowy na nowy budynek można dostać tylko dla działki w takim obszarze.

Gmina wyznacza go według rozporządzenia: bierze skupiska, w których jest co najmniej 5 budynków, a każdy stoi najwyżej 100 m od innego, prowadzi granicę 50 m od budynków, a potem odejmuje od tak wyznaczonego obszaru pas o szerokości 40 m biegnący wzdłuż tej granicy. Granica przebiega więc blisko skrajnych budynków, a obszar obejmuje głównie wolne działki między istniejącymi domami. Gmina może obszar zmniejszyć albo w ograniczonym zakresie powiększyć. Przy rozbudowie, nadbudowie i odbudowie budynku położenie w tym obszarze nie jest wymagane, a wnioski złożone, zanim w gminie przestało obowiązywać studium, rozpatruje się według dawnych zasad.

Zobacz też Decyzja o warunkach zabudowy (decyzja WZ), Plan ogólny gminy, Strefa planistyczna

Instrukcje Plan ogólny i warunki zabudowy, Koszty i umowa zakupu działki, Dokumenty budowy i użytkowania, Działka rolna i pierwokup, Dane działki i cena

Źródło Ustawa z 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 538), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 13a ustęp 4 punkt 2 litera a i ustęp 5 punkt 2, artykuł 61 ustęp 1 punkt 1a i ustęp 1a, sprawdzono 15 października 2026

Odpis księgi wieczystej

Inne nazwy odpis zwykły, odpis zupełny, wyciąg z księgi wieczystej

Dokument z treścią księgi wieczystej, który ma moc dokumentu wydanego przez sąd. Odpis zwykły pokazuje aktualne wpisy i wzmianki, a odpis zupełny także wpisy już wykreślone.

Zamówisz go w Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych. Przez internet, do samodzielnego wydruku, odpis zwykły kosztuje 30 zł, a zupełny 75 zł; w wersji papierowej — 45 zł i 90 zł. Wyciąg obejmuje tylko wybrane działy, dlatego przed zakupem zamów pełny odpis. W księgach przeniesionych z papieru do systemu odpis zupełny pokazuje historię od dnia przeniesienia; starsze wpisy są w aktach księgi w sądzie, do których wgląd ma notariusz i osoba z interesem prawnym. Odpis udostępniony przez sprzedającego w aplikacji mObywatel sprawdzisz, skanując kod QR.

Zobacz też Księga wieczysta

Instrukcje Księga i właściciel, Stan prawny działki

Źródło Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 24 marca 2026 roku w sprawie Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych (Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 411), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, paragraf 4 ustępy 1 i 3, sprawdzono 15 października 2026

Odrębna własność lokalu

Inne nazwy lokal stanowiący odrębną nieruchomość

Własność mieszkania albo innego samodzielnego lokalu wydzielonego trwałymi ścianami w budynku. Lokal jest wtedy osobną nieruchomością z własną księgą wieczystą i udziałem w nieruchomości wspólnej.

Samodzielność lokalu potwierdza starosta w zaświadczeniu. Kupując taki lokal, czytasz dwie księgi: księgę lokalu i księgę nieruchomości, z której go wyodrębniono, czyli gruntu z budynkiem.

Zobacz też Księga wieczysta, Nieruchomość wspólna, Pomieszczenie przynależne, Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

Instrukcje Księga i właściciel, Spółdzielcze prawo do lokalu

Źródło Ustawa z 24 czerwca 1994 roku o własności lokali (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 232), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 2 ustępy 1–3 i artykuł 3 ustęp 1, sprawdzono 15 października 2026 — Odrębną księgę dla lokalu i dla nieruchomości, z której go wyodrębniono, przewiduje artykuł 24 ustęp 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Operat szacunkowy

Inne nazwy operat, wycena rzeczoznawcy majątkowego

Pisemna opinia o wartości nieruchomości, którą sporządza rzeczoznawca majątkowy. Można jej używać do celu, dla którego powstała, przez 12 miesięcy od daty sporządzenia, o ile nie zmieniły się przepisy ani istotne czynniki wpływające na wartość.

W podejściu porównawczym rzeczoznawca bierze pod uwagę ceny nieruchomości podobnych sprzedanych na rynku, poprawia je o różnice cech i uwzględnia zmianę cen w czasie. Po upływie okresu ważności operat można dalej wykorzystywać, jeśli rzeczoznawca potwierdzi jego aktualność. Prawidłowość operatu może na zlecenie ocenić organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych. Wartość rynkową nieruchomości określają rzeczoznawcy majątkowi, a statystyki cen z rejestrów i serwisów internetowych pomagają przygotować się do rozmowy o cenie.

Zobacz też Cena transakcyjna, Mediana, Rzeczoznawca majątkowy, Wartość rynkowa

Instrukcje Cena i okolica, Dane działki i cena, Ceny ofertowe i transakcyjne

Źródło Ustawa z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 399), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 150 ustęp 5, artykuł 153 ustęp 1, artykuł 156 ustępy 1, 3 i 4 oraz artykuł 157 ustęp 1, sprawdzono 15 października 2026

Operator sieci

Inne nazwy operator systemu dystrybucyjnego, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne

Przedsiębiorstwo, które prowadzi daną sieć i wydaje warunki przyłączenia: dla wody i ścieków — przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne działające w gminie, dla prądu i gazu — operator systemu dystrybucyjnego na danym terenie.

Spory o odmowę zawarcia umowy o przyłączenie do sieci energetycznej albo gazowej rozstrzyga Prezes Urzędu Regulacji Energetyki. Zasady przyłączania do wodociągu i kanalizacji określa regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków, który uchwala rada gminy.

Zobacz też Geodezyjna ewidencja sieci uzbrojenia terenu (GESUT), Pas technologiczny, Przyłącze, Służebność przesyłu, Warunki przyłączenia

Instrukcje Linie energetyczne i strefy ochronne, Media i przyłącza działki

Źródło Ustawa z 10 kwietnia 1997 roku — Prawo energetyczne (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 43), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 8 ustęp 1, sprawdzono 15 października 2026 — Regulamin gminy: ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, artykuł 19 ustęp 5 punkt 4.

Opinia geotechniczna

Opracowanie, które na podstawie badań gruntu ocenia jego przydatność do budowy i ustala kategorię geotechniczną budynku. Jest częścią projektu budowlanego domu i podstawą do zaprojektowania fundamentów.

Opinię sporządza się dla obiektów wszystkich kategorii geotechnicznych. Przy prostych warunkach badania mogą ograniczyć się do wierceń i sondowań. Opinia opisuje grunt w miejscach badań, więc wiercenia warto wykonać w obrysie planowanego domu. Przy trudniejszym gruncie potrzebne są dodatkowe opracowania — zobacz hasło kategoria geotechniczna.

Zobacz też Kategoria geotechniczna, Woda gruntowa

Instrukcje Koszty i umowa zakupu działki, Grunt, woda i granice

Źródło Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 25 kwietnia 2012 roku w sprawie ustalania geotechnicznych warunków posadawiania obiektów budowlanych (Dziennik Ustaw z 2012 roku, pozycja 463), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, paragraf 6 ustęp 2, paragraf 7 ustęp 1 i paragraf 8, sprawdzono 15 października 2026 — Opinia geotechniczna wchodzi w skład projektu architektoniczno-budowlanego: Prawo budowlane, artykuł 34 ustęp 3 punkt 2 litera d.

Opłata adiacencka

Opłata na rzecz gminy za wzrost wartości nieruchomości po jej podziale albo po wybudowaniu drogi lub sieci za pieniądze publiczne. Jej stawkę ustala rada gminy w uchwale.

Po podziale opłata może wynieść najwyżej 30% wzrostu wartości, a gmina ma na wszczęcie postępowania 3 lata od dnia, w którym decyzja o podziale stała się ostateczna. Po wybudowaniu drogi albo sieci z udziałem środków publicznych opłata może wynieść najwyżej 50% wzrostu wartości, a na wszczęcie postępowania gmina ma 3 lata od stworzenia warunków do podłączenia nieruchomości albo do korzystania z drogi. Opłatę można rozłożyć na raty, a gmina może zabezpieczyć ją hipoteką na nieruchomości.

Zobacz też Hipoteka, Podział nieruchomości

Instrukcja Podział działki

Źródło Ustawa z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 399), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 98a oraz artykuły 143–148, sprawdzono 15 października 2026

Opłata przekształceniowa

Opłata roczna za grunt, którego użytkowanie wieczyste 1 stycznia 2019 roku przekształciło się we własność, bo stoją na nim wyłącznie domy jednorodzinne albo budynki, w których co najmniej połowa lokali to mieszkania. Płaci ją każdy kolejny właściciel.

Opłatę wnosi się do 31 marca każdego roku przez 20 lat od przekształcenia. Roszczenie o nią jest wpisane w dziale III księgi wieczystej. Kupujący płaci ją od 1 stycznia roku następującego po roku zakupu i w ciągu 30 dni od zakupu występuje do urzędu o zaświadczenie o wysokości opłaty i liczbie lat do jej końca. Pozostałą kwotę można w każdej chwili wpłacić jednorazowo.

Zobacz też Księga wieczysta, Użytkowanie wieczyste

Instrukcje Księga i właściciel, Podatki przy zakupie i sprzedaży

Źródło Ustawa z 20 lipca 2018 roku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2025 roku, pozycja 6), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 1 ustępy 1 i 2, artykuł 4 ustęp 5, artykuł 7 ustępy 5–7 i artykuł 11 ustęp 1, sprawdzono 15 października 2026

Opłata rezerwacyjna

Kwota, którą płacisz deweloperowi za czasowe wyłączenie wybranego mieszkania albo domu z oferty. Może wynieść najwyżej 1% ceny mieszkania albo domu i jest zaliczana na poczet ceny.

Gdy rezerwacja poprzedza umowę deweloperską albo inną umowę, w której deweloper zobowiązuje się przenieść własność później, deweloper doręcza przed nią prospekt informacyjny, a limit liczy się od ceny podanej w prospekcie. Opłata wraca, gdy bank odmówi kredytu z powodu negatywnej oceny zdolności kredytowej albo gdy deweloper nie dotrzymuje rezerwacji. Przy rezerwacji z prospektem deweloper, który nie dotrzymuje rezerwacji, zwraca opłatę w podwójnej wysokości, a opłata wraca także wtedy, gdy deweloper zmieni prospekt bez poinformowania Cię o tym. Przy rezygnacji z innego powodu o zwrocie decyduje umowa rezerwacyjna.

Zobacz też Prospekt informacyjny, Umowa rezerwacyjna, Zdolność kredytowa

Instrukcja Rezerwacja i pierwsza wpłata

Źródło Ustawa z 20 maja 2021 roku o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 880), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 3, 4, 32 i 34, sprawdzono 16 października 2026

Pas technologiczny

Pas terenu wzdłuż linii energetycznej albo gazociągu, w którym ze względu na bezpieczeństwo i dostęp do sieci ogranicza się zabudowę i nasadzenia. Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie definiuje tego pojęcia, dlatego szerokość pasa i obowiązujące w nim zasady sprawdzaj w tekście planu miejscowego albo u operatora sieci.

Plan miejscowy może w takim pasie ustalić zakaz zabudowy albo inne ograniczenia w użytkowaniu terenu. Zakres korzystania z działki przez operatora opisuje też umowa albo orzeczenie o służebności przesyłu.

Zobacz też Operator sieci, Służebność przesyłu, Strefa kontrolowana gazociągu

Instrukcja Linie energetyczne i strefy ochronne

Źródło Ustawa z 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 538), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 15 ustęp 2 punkt 9 (plan miejscowy określa szczególne warunki zagospodarowania terenów i ograniczenia w ich użytkowaniu, w tym zakaz zabudowy), sprawdzono 15 października 2026

Pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego

Inne nazwy pełnomocnictwo notarialne

Upoważnienie do działania w czyimś imieniu, sporządzone przez notariusza. Do sprzedaży nieruchomości jest potrzebne właśnie w tej formie, bo sama umowa wymaga formy aktu notarialnego.

Sprawdź w wypisie pełnomocnictwa, czy obejmuje sprzedaż tej konkretnej nieruchomości i na jakich warunkach. Pełnomocnictwo zwykle wygasa ze śmiercią mocodawcy, a mocodawca może je w każdej chwili odwołać, dlatego zapytaj notariusza, jak potwierdzić, że nadal obowiązuje w dniu aktu.

Zobacz też Akt notarialny, Wspólność majątkowa małżeńska

Instrukcje Księga i właściciel, Umowa przedwstępna i zadatek, Akt i przekazanie

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 99 paragraf 1, 101 i 158, sprawdzono 15 października 2026

Plan ogólny gminy

Inne nazwy Plan ogólny

Uchwała rady gminy dla całego jej obszaru. Dzieli gminę na strefy planistyczne, ustala dla nich graniczne parametry zabudowy i może wyznaczyć obszary uzupełnienia zabudowy.

Na podstawie planu ogólnego gmina uchwala plany miejscowe i wydaje decyzje o warunkach zabudowy, a podstawą pozwolenia na budowę jest plan miejscowy albo decyzja o warunkach zabudowy. Od 1 września 2026 roku decyzję o warunkach zabudowy na nowy wniosek można dostać tylko w gminie, w której plan ogólny już obowiązuje. Plany miejscowe uchwalone wcześniej obowiązują dalej.

Zobacz też Decyzja o warunkach zabudowy (decyzja WZ), Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP), Obszar uzupełnienia zabudowy, Rejestr Urbanistyczny, Strefa planistyczna, Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, Wypis i wyrys z planu, Zintegrowany plan inwestycyjny

Instrukcje Cena i okolica, Plan i możliwość zabudowy, Plan ogólny i warunki zabudowy, Plan miejscowy i otoczenie, Koszty i umowa zakupu działki, Dokumenty budowy i użytkowania, Dane działki i cena

Źródło Ustawa z 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 538), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 13a, artykuł 13c i artykuł 34 ustęp 1a, sprawdzono 15 października 2026

Podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT)

Inne nazwy PIT, PIT-39

Podatek od dochodów osób prywatnych. Przy nieruchomości płaci się go, gdy sprzedaż następuje przed upływem pięciu lat liczonych od końca roku, w którym nieruchomość kupiono albo wybudowano.

Stawka wynosi 19% dochodu, czyli ceny pomniejszonej o koszty sprzedaży, udokumentowane koszty zakupu i nakłady, które zwiększyły wartość nieruchomości. Dochód wykazuje się w zeznaniu PIT-39, a podatek płaci się do 30 kwietnia następnego roku. Dochód wydany na własne cele mieszkaniowe zwalnia ulga mieszkaniowa.

Zobacz też Ulga mieszkaniowa

Instrukcja Podatki przy zakupie i sprzedaży

Źródło Ustawa z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 592), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 10 ustęp 1 punkt 8, artykuł 19 ustęp 1, artykuł 22 ustęp 6c, artykuł 30e i artykuł 45, sprawdzono 15 października 2026

Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC)

Inne nazwy PCC

Podatek, który kupujący płaci zwykle przy zakupie nieruchomości od osoby prywatnej: 2% wartości rynkowej. Notariusz pobiera go przed podpisaniem aktu i przekazuje do urzędu skarbowego.

Od 31 sierpnia 2023 roku nie płaci go osoba, która kupuje pierwsze mieszkanie albo dom i nigdy wcześniej nie miała własności mieszkania ani domu, ani spółdzielczego własnościowego prawa do nich, ani udziału w tych prawach, z wyjątkiem udziału do 50% odziedziczonego w spadku. Przy zakupie od firmy, która sprzedaje z podatkiem od towarów i usług, wynosi zwykle 0 zł. Umowa przedwstępna nie podlega temu podatkowi.

Zobacz też Podatek od towarów i usług (VAT), Wartość rynkowa

Instrukcje Spółdzielcze prawo do lokalu, Budżet i finansowanie, Podatki przy zakupie i sprzedaży, Akt i przekazanie, Koszty i umowa zakupu działki

Źródło Ustawa z 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 191), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 1 ustęp 1, artykuł 2 punkt 4, artykuł 4 punkt 1, artykuł 7 ustęp 1 punkt 1, artykuł 9 punkt 17 i artykuł 10 ustępy 2 i 3, sprawdzono 15 października 2026

Podatek od nieruchomości

Podatek lokalny, który płaci właściciel gruntu, budynku albo mieszkania, a także użytkownik wieczysty gruntu. Kwotę na każdy rok ustala decyzją wójt, burmistrz albo prezydent miasta według stawek uchwalonych przez radę gminy.

Od gruntu, także od udziału w gruncie związanego z mieszkaniem, płacisz podatek od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu zakupu. Od budynku albo mieszkania płacisz go od tego samego dnia, jeśli przed rokiem zakupu zakończono budowę albo zaczęto korzystać z budynku. W pozostałych przypadkach, na przykład przy mieszkaniu w bloku ukończonym w roku zakupu, podatek od budynku albo mieszkania płacisz od 1 stycznia roku następującego po roku, w którym zakończono budowę albo zaczęto korzystać z budynku lub jego części przed ostatecznym wykończeniem. Niezależnie od tego w ciągu 14 dni od zakupu złóż w urzędzie gminy informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych — na formularzu albo elektronicznie. Jeśli kupujesz spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, nie stajesz się podatnikiem tego podatku i tej informacji nie składasz; podatek płaci co do zasady spółdzielnia, do której należy budynek. Raty płacisz do 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada. Użytki rolne i lasy co do zasady nie podlegają temu podatkowi, a od gruntów zapisanych w ewidencji jako użytki rolne płaci się podatek rolny.

Zobacz też Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, Wypis z rejestru gruntów

Instrukcja Podatki przy zakupie i sprzedaży

Źródło Ustawa z 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2025 roku, pozycja 707), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 1c, artykuł 2, artykuł 3 ustępy 1 i 5, artykuł 5 ustęp 1 i artykuł 6 ustępy 1, 2, 6, 7 i 9a, sprawdzono 16 października 2026

Podatek od towarów i usług (VAT)

Inne nazwy VAT, podatek VAT

Podatek, który firma będąca jego podatnikiem dolicza do ceny. Przy zakupie mieszkania albo domu od dewelopera jest już w cenie, a jego stawka zależy od rodzaju lokalu i powierzchni użytkowej.

Mieszkania do 150 m² i domy jednorodzinne do 300 m² powierzchni użytkowej mają stawkę 8%. Część ceny przypadająca na nadwyżkę powierzchni i lokale użytkowe mają stawkę 23%. Gdy sprzedaż podlega temu podatkowi, podatek od czynności cywilnoprawnych co do zasady wynosi 0 zł.

Zobacz też Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC)

Instrukcja Podatki przy zakupie i sprzedaży

Źródło Ustawa z 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 1263), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 41 ustępy 1, 2 i 12–12c oraz artykuł 146ef, sprawdzono 15 października 2026

Poddanie się egzekucji

Inne nazwy oświadczenie o poddaniu się egzekucji

Oświadczenie w akcie notarialnym, że jeśli obowiązek, na przykład wydanie mieszkania, nie zostanie wykonany w terminie, druga strona może skierować sprawę do komornika bez procesu sądowego. Przedtem sąd musi nadać aktowi klauzulę wykonalności.

Sąd rozpoznaje wniosek o klauzulę wykonalności w ciągu 3 dni od jego złożenia. Przy wydaniu mieszkania akt musi wskazywać termin wykonania obowiązku albo zdarzenie, od którego zależy wykonanie.

Zobacz też Akt notarialny, Eksmisja, Kara umowna, Najem okazjonalny

Instrukcje Lokatorzy i wydanie lokalu, Akt i przekazanie

Źródło Ustawa z 17 listopada 1964 roku — Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 468), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 777 paragraf 1 punkt 4 i artykuł 781¹, sprawdzono 15 października 2026

Podział nieruchomości

Wydzielenie z nieruchomości nowych działek ewidencyjnych. Podział zatwierdza decyzją wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a załącznikiem do decyzji jest mapa z projektem podziału.

Podział jest możliwy, gdy zgadza się z planem miejscowym, a bez planu — gdy nie narusza przepisów odrębnych albo zgadza się z decyzją o warunkach zabudowy. W szczególnych celach wymienionych w ustawie, na przykład przy wydzieleniu działki niezbędnej do korzystania z budynku mieszkalnego, podział jest możliwy niezależnie od planu i od takiej decyzji. Podziału nie zatwierdza się, jeśli nowe działki nie mają dostępu do drogi publicznej. Grunty przeznaczone w planie na cele rolne i leśne, a bez planu — wykorzystywane rolniczo albo leśnie, dzieli się bez decyzji zatwierdzającej podział, jeśli nowe działki mają co najmniej 3000 m², a podział nie wymaga wydzielenia nowych dróg innych niż drogi dojazdowe potrzebne gospodarstwu rolnemu. Ten wyjątek nie obejmuje gruntu bez planu, dla którego ustalono warunki zabudowy i zagospodarowania terenu, dlatego przed wyborem trybu podziału geodeta powinien sprawdzić w gminie wydane decyzje. Mniejszą działkę wydziela się z gruntu rolnego decyzją, co do zasady na powiększenie sąsiedniej nieruchomości albo na regulację granic. Ten warunek nie dotyczy między innymi działek pod drogi wewnętrzne i podziałów w szczególnych celach wymienionych w ustawie.

Zobacz też Mapa z projektem podziału, Opłata adiacencka, Służebność drogi, Udział w drodze

Instrukcje Podział działki, Stan prawny działki

Źródło Ustawa z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 399), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 92–97, sprawdzono 16 października 2026

Pomieszczenie przynależne

Inne nazwy pomieszczenia przynależne

Pomieszczenie, które należy do mieszkania jako jego część, choć może nie przylegać do niego, a nawet leżeć poza budynkiem na tej samej nieruchomości gruntowej — na przykład piwnica, strych, komórka albo garaż.

Ustawa o własności lokali traktuje je jako część składową lokalu. W Rejestrze Cen Nieruchomości jego powierzchnię zapisuje się osobno od powierzchni użytkowej mieszkania. Deweloper podaje w cenniku cenę pomieszczeń przynależnych, jeśli nie jest wliczona w cenę mieszkania. Miejsce w garażu podziemnym bywa sprzedawane jako udział w osobnym lokalu garażowym — sprawdź w projekcie umowy, co dokładnie kupujesz.

Zobacz też Odrębna własność lokalu, Powierzchnia użytkowa

Instrukcje Cena i okolica, Ceny ofertowe i transakcyjne

Źródło Ustawa z 24 czerwca 1994 roku o własności lokali (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 232), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 2 ustęp 4, sprawdzono 15 października 2026

Powierzchnia biologicznie czynna

Część działki, na której rosną rośliny i wsiąka woda deszczowa, na przykład trawnik, ogród albo oczko wodne. Plan miejscowy podaje jej minimalny udział w powierzchni działki.

Do tej powierzchni wlicza się połowę powierzchni zielonych tarasów i dachów, jeśli każda ma co najmniej 10 m². Basen się nie wlicza. Utwardzony podjazd, taras z płyt i miejsca postojowe zwykle też się nie wliczają, więc w projekcie traktuj je tak samo jak dom: zmniejszają powierzchnię biologicznie czynną. Plany uchwalone przed reformą planowania mogą mieć własną definicję — szukaj jej w tekście uchwały.

Zobacz też Intensywność zabudowy, Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP), Strefa planistyczna

Instrukcja Plan i możliwość zabudowy

Źródło Ustawa z 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 538), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 2 punkty 28 i 29 oraz artykuł 15 ustęp 2 punkt 6, sprawdzono 15 października 2026

Powierzchnia użytkowa

Powierzchnia pomieszczeń mieszkania albo domu, od której liczy się cenę za metr kwadratowy. Według ustawy o ochronie praw lokatorów nie należą do niej między innymi balkony, tarasy, loggie, strychy i piwnice. W umowie z deweloperem mierzy się ją według Polskiej Normy obowiązującej w dniu złożenia wniosku o pozwolenie na budowę albo zgłoszenia budowy.

Ta sama ustawa nie wlicza do powierzchni użytkowej lokalu także antresoli, szaf i schowków w ścianach, pralni, suszarni, wózkowni ani komórek na opał. Piwnica, strych albo komórka, które są częścią mieszkania, to pomieszczenia przynależne — w Rejestrze Cen Nieruchomości ich powierzchnia jest zapisana osobno. Od 13 lutego 2026 roku umowa z deweloperem określa cenę jako powierzchnię użytkową pomnożoną przez cenę za metr kwadratowy. Ogłoszenie, akt notarialny i księga wieczysta mogą podawać różne powierzchnie, dlatego do porównań cen używaj powierzchni z jednego źródła.

Zobacz też Cena transakcyjna, Pomieszczenie przynależne

Instrukcje Cena i okolica, Ceny ofertowe i transakcyjne

Źródło Ustawa z 20 maja 2021 roku o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 880), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 5a, sprawdzono 15 października 2026 — Wyłączenia — artykuł 2 ustęp 1 punkt 7 ustawy o ochronie praw lokatorów (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2023 roku, pozycja 725). Osobna rubryka na powierzchnię pomieszczeń przynależnych — paragraf 40 ustęp 6 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków.

Pozwolenie na budowę

Decyzja administracyjna, która pozwala rozpocząć i prowadzić budowę albo wykonać inne roboty budowlane. Wygasa, jeśli budowy nie rozpoczęto, zanim minęły 3 lata od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, albo jeśli budowę przerwano na dłużej niż 3 lata.

Wydaje ją zwykle starosta, a w mieście na prawach powiatu — prezydent miasta. Wolno stojący dom jednorodzinny, którego obszar oddziaływania mieści się w całości na działce, można zbudować na zgłoszenie zamiast pozwolenia. Sprawdź zakres decyzji i jej datę. Po wygaśnięciu pozwolenia budowę można zacząć albo wznowić dopiero na podstawie nowej decyzji.

Zobacz też Decyzja o warunkach zabudowy (decyzja WZ), Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP), Rejestr Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego (GUNB)

Instrukcje Plan miejscowy i otoczenie, Dokumenty budowy i użytkowania

Źródło Ustawa z 7 lipca 1994 roku — Prawo budowlane (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 524), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 3 punkt 12, artykuł 29 ustęp 1 punkt 1, artykuł 37 ustępy 1 i 2 oraz artykuł 82 ustęp 2, sprawdzono 15 października 2026

Pozwolenie na użytkowanie

Decyzja nadzoru budowlanego, po której można zacząć użytkować budynek. Wymagają jej między innymi budynki wielorodzinne; budowę domu jednorodzinnego zwykle kończy zawiadomienie o zakończeniu budowy.

Zobacz też Zawiadomienie o zakończeniu budowy

Instrukcje Odbiór i usterki, Dokumenty budowy i użytkowania

Źródło Ustawa z 7 lipca 1994 roku — Prawo budowlane (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 524), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 54 i 55, sprawdzono 15 października 2026

Prawo pierwokupu

Inne nazwy pierwokup

Prawo pierwszeństwa zakupu. Sprzedający zawiera z kupującym umowę warunkową, a uprawniony — na przykład dzierżawca, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa albo gmina — może w określonym terminie kupić nieruchomość na tych samych warunkach.

Na wykonanie pierwokupu nieruchomości uprawniony ma miesiąc od otrzymania zawiadomienia o treści umowy, jeśli przepis szczególny nie stanowi inaczej. Gdy pierwokup przysługuje z mocy ustawy, na przykład Skarbowi Państwa, gminie albo dzierżawcy, sprzedaż bez warunku jest nieważna. Dlatego notariusz sporządza najpierw umowę warunkową, a umowę przenoszącą własność dopiero po upływie terminu.

Zobacz też Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR), Nieruchomość rolna, Warunek umowny

Instrukcje Stan prawny działki, Koszty i umowa zakupu działki, Działka rolna i pierwokup

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 597–600, sprawdzono 15 października 2026

Prospekt informacyjny

Dokument sporządzony według wzoru z ustawy, zawierający dane o deweloperze, gruncie, pozwoleniu na budowę, finansowaniu, otoczeniu inwestycji i wybranym mieszkaniu albo domu. Deweloper doręcza go bezpłatnie przed umową deweloperską albo inną umową, w której zobowiązuje się przenieść własność później, i przed poprzedzającą je umową rezerwacyjną.

Prospekt z załącznikami jest częścią takiej umowy. Gdy dane w prospekcie są nieprawdziwe albo niepełne, możesz odstąpić od umowy deweloperskiej albo innej umowy, w której deweloper zobowiązuje się przenieść własność później, w ciągu 30 dni od jej zawarcia. Część ogólną prospektu deweloper publikuje także na swojej stronie internetowej. Przed sprzedażą gotowego mieszkania albo domu od razu umową sprzedaży deweloper przekazuje zamiast prospektu węższe informacje: o gruncie, planach, budynku i lokalu, o zgodzie banku na sprzedaż lokalu bez hipoteki i o dokumentach, które możesz obejrzeć w jego biurze.

Zobacz też Opłata rezerwacyjna, Trwały nośnik, Umowa deweloperska, Umowa rezerwacyjna

Instrukcje Deweloper i prospekt, Plan miejscowy i otoczenie, Rezerwacja i pierwsza wpłata, Działka, droga i media

Źródło Ustawa z 20 maja 2021 roku o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 880), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 3, 19a, 20–23, 27 i 43 oraz załącznik, sprawdzono 16 października 2026

Protokół

Inne nazwy protokół odbioru, protokół przekazania

Podpisany zapis stanu mieszkania albo domu przy odbiorze lub przekazaniu: wady, liczniki, klucze i dokumenty. Przy odbiorze od dewelopera protokołu wymaga ustawa. Przy umowie deweloperskiej albo innej umowie, w której deweloper zobowiązuje się przenieść własność później, od podpisania protokołu liczą się ustawowe terminy na odpowiedź i naprawy.

Przy takiej umowie deweloper ma 14 dni na pisemne stanowisko w sprawie wad wpisanych do protokołu i 30 dni na usunięcie uznanych wad. Gdy kupujesz gotowe mieszkanie albo dom od razu umową sprzedaży — od dewelopera albo od firmy, która sprzedaje je pierwszy raz — ustawa wymaga odbioru z protokołem wad. Terminów na odpowiedź i naprawy wtedy nie wyznacza, więc wpisz je do umowy. Przy zakupie z rynku wtórnego treść protokołu przekazania ustalają strony.

Zobacz też Rękojmia za wady, Rzeczoznawca budowlany, Trwały nośnik, Wada istotna

Instrukcje Odbiór i usterki, Rękojmia i gwarancja, Akt i przekazanie

Źródło Ustawa z 20 maja 2021 roku o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 880), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 3, 4 i 41, sprawdzono 16 października 2026

Przegląd okresowy

Inne nazwy kontrola okresowa budynku

Obowiązkowa kontrola stanu technicznego budynku, którą zleca właściciel albo zarządca: co najmniej raz w roku instalacji gazowej i przewodów kominowych, a co najmniej raz na 5 lat całego budynku razem z pomiarami instalacji elektrycznej. Z każdej kontroli powstaje protokół, który przy nieprawidłowościach zawiera zalecenia i terminy napraw.

Zobacz też Centralna ewidencja emisyjności budynków (CEEB), Książka obiektu budowlanego, Wyroby zawierające azbest

Instrukcje Stan mieszkania i budynku, Stan techniczny domu

Źródło Ustawa z 7 lipca 1994 roku — Prawo budowlane (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 524), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 62 ustęp 1 punkty 1 i 2 oraz artykuł 62a, sprawdzono 15 października 2026

Przydomowa oczyszczalnia ścieków

Inne nazwy oczyszczalnia przydomowa

Urządzenie, które oczyszcza ścieki z domu na działce i odprowadza je do gruntu albo do wód. Osad z jej osadnika wywozi się okresowo, tak jak nieczystości z szamba.

Budowa oczyszczalni o wydajności do 7,5 metra sześciennego na dobę wymaga zgłoszenia budowy. Przed uruchomieniem zgłasza się ją jeszcze w urzędzie gminy jako instalację, a urządzenia do wprowadzania oczyszczonych ścieków do ziemi — w Wodach Polskich. Dom z oczyszczalnią, która spełnia wymagania przepisów, nie musi być przyłączony do kanalizacji.

Zobacz też Zbiornik bezodpływowy (szambo), Zgłoszenie wodnoprawne, Zwykłe korzystanie z wód

Instrukcje Działka, droga i media, Szambo, oczyszczalnia i studnia

Źródło Ustawa z 7 lipca 1994 roku — Prawo budowlane (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 524), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 29 ustęp 1 punkt 5, sprawdzono 15 października 2026 — Zgłoszenie instalacji: Prawo ochrony środowiska, artykuł 152 i artykuł 378 ustęp 3 punkt 3. Zgłoszenie wodnoprawne: Prawo wodne, artykuł 394 ustęp 1 punkt 13. Brak obowiązku przyłączenia: ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, artykuł 5 ustęp 1 punkt 2.

Przyłącze

Odcinek przewodu, który łączy instalację na działce albo w budynku z siecią wodociągową, kanalizacyjną, energetyczną, gazową lub telekomunikacyjną.

Przyłącze buduje się według warunków przyłączenia, bez pozwolenia na budowę: wystarczy plan sytuacyjny na kopii aktualnej mapy zasadniczej albo zgłoszenie budowy. Przyłącze wodociągowe i kanalizacyjne oraz studzienkę wodomierzową buduje na swój koszt osoba, która chce się przyłączyć; wodomierz główny instaluje przedsiębiorstwo. Przyłącze, które przechodzi przez cudzą działkę, wymaga zgody jej właściciela, najlepiej w formie służebności.

Zobacz też Mapa zasadnicza, Operator sieci, Punkt połączenia, Służebność, Warunki przyłączenia

Instrukcje Media i przyłącza działki, Działka, droga i media, Dane działki i cena

Źródło Ustawa z 7 lipca 1994 roku — Prawo budowlane (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 524), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 29 ustęp 1 punkt 23 i artykuł 29a, sprawdzono 15 października 2026 — Koszt przyłącza wodociągowego i kanalizacyjnego: ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, artykuł 15 ustępy 2 i 3.

Punkt połączenia

Inne nazwy miejsce przyłączenia

Miejsce, w którym przyłącze łączy się z siecią — na przykład studzienka na sieci kanalizacyjnej, wpięcie w wodociąg albo złącze kablowe sieci energetycznej. Wskazują je warunki przyłączenia.

Od położenia tego miejsca zależą długość przyłącza, jego koszt i to, czy przewody przejdą przez cudze działki albo pod drogą. Warunki przyłączenia do sieci energetycznej podają też miejsce rozgraniczenia własności, czyli granicę, od której za przewody odpowiada właściciel domu. Gdy sieć trzeba dopiero rozbudować, warunki opisują, kto i kiedy ma to zrobić.

Zobacz też Przyłącze, Warunki przyłączenia

Instrukcja Media i przyłącza działki

Źródło Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 22 marca 2023 roku w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2025 roku, pozycja 919), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, paragraf 2 punkt 14 i paragraf 4 ustęp 2 punkty 1 i 3, sprawdzono 15 października 2026

Rejestr Cen Nieruchomości (RCN)

Inne nazwy RCN, rejestr cen, rejestr cen i wartości nieruchomości

Urzędowa baza cen z aktów notarialnych: za ile, kiedy i na jakim rynku sprzedano działki, budynki i lokale. Prowadzą ją starostowie, w miastach na prawach powiatu prezydenci miast, na podstawie odpisów aktów, które przesyłają im notariusze. Dane z rejestru są bezpłatne.

Rejestr zapisuje cenę brutto transakcji, rodzaj transakcji (na przykład wolny rynek, przetarg albo sprzedaż z bonifikatą), rodzaj rynku, rodzaj sprzedającego i kupującego bez nazwisk, rodzaj sprzedanego prawa i udział oraz dane każdej sprzedanej nieruchomości: przy mieszkaniu powierzchnię użytkową i piętro, przy działce powierzchnię i przeznaczenie, jeśli wynika z aktu. Obejmuje sprzedaże własności i użytkowania wieczystego — sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w nim nie ma. Dane udostępnia się bez opłat od 13 lutego 2026 roku. Notariusz przesyła odpis aktu w ciągu 14 dni, a starosta wpisuje dane najpóźniej w ciągu 30 dni. W praktyce rejestr bywa uzupełniany z opóźnieniem kilku miesięcy, więc ostatnie miesiące są niepełne.

Zobacz też Cena transakcyjna, Mediana

Instrukcje Cena i okolica, Dane działki i cena, Ceny ofertowe i transakcyjne

Źródło Ustawa z 17 maja 1989 roku — Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2024 roku, pozycja 1151), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 4 ustęp 1a punkt 7, artykuł 7d punkt 1 litera b oraz artykuł 23 ustępy 2, 5 i 7, sprawdzono 15 października 2026 — Bezpłatny dostęp — artykuł 40a ustęp 2 punkt 1 litera k, dodany ustawą z Dziennika Ustaw z 2025 roku, pozycja 1542, od 13 lutego 2026 roku. Zakres danych rejestru — paragraf 40 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków, rodzaje prawa — model danych z Dziennika Ustaw z 2026 roku, pozycja 1094.

Rejestr Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego (GUNB)

Inne nazwy Rejestr GUNB, Wyszukiwarka pozwoleń na budowę

Publiczna wyszukiwarka Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego z wnioskami o pozwolenie na budowę, decyzjami i częścią zgłoszeń budowlanych z całej Polski. Pokazuje, co i gdzie ma powstać, także na działkach, które dziś są puste.

Wpisy obejmują sprawy wprowadzane od 2016 roku. Ze zgłoszeń trafiają do niego tylko te, które dotyczą niektórych robót, między innymi budowy wolno stojących domów jednorodzinnych. Przekreślony wpis oznacza decyzję, która przestała obowiązywać. Przy dużej inwestycji szczegóły projektu sprawdzisz w urzędzie, który prowadzi sprawę.

Zobacz też Pozwolenie na budowę

Instrukcje Plan miejscowy i otoczenie, Otoczenie i ograniczenia

Źródło Wyszukiwarka publiczna Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego, Główny Urząd Nadzoru Budowlanego, sprawdzono 15 października 2026

Rejestr Urbanistyczny

Bezpłatny rejestr państwowy z planami ogólnymi gmin, planami miejscowymi i innymi aktami planowania przestrzennego, razem z ich rysunkami i dokumentami. Działa od 1 lipca 2026 roku.

Gminy uzupełniają dane do 30 listopada 2026 roku, więc gdy planu nie ma w rejestrze, sprawdź też Biuletyn Informacji Publicznej gminy. Od 1 października 2026 roku można zapisać się na powiadomienia e-mail o nowych dokumentach dla wybranej gminy. Wnioski i decyzje o warunkach zabudowy trafią do rejestru od 1 lipca 2029 roku.

Zobacz też Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP), Plan ogólny gminy, Wypis i wyrys z planu

Instrukcje Plan i możliwość zabudowy, Plan ogólny i warunki zabudowy, Plan miejscowy i otoczenie

Źródło Rejestr Urbanistyczny — informacje, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, sprawdzono 15 października 2026

Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych

Inne nazwy rękojmia wiary publicznej

Zasada, która chroni kupującego: gdy treść księgi wieczystej różni się od rzeczywistego stanu prawnego, rozstrzyga treść księgi na korzyść tego, kto odpłatnie nabył prawo od osoby wpisanej w księdze jako uprawniona.

Ochrona nie działa, gdy kupujący wie albo z łatwością może się dowiedzieć, że księga jest niezgodna z rzeczywistością, gdy w księdze jest wzmianka albo ostrzeżenie oraz przy nabyciu za darmo. Rękojmia nie chroni też przed prawami, które obciążają nieruchomość bez wpisu: prawem dożywocia, służebnością drogi koniecznej, służebnością ustanowioną w związku z przekroczeniem granicy przy budowie budynku albo innego urządzenia, służebnością przesyłu, służebnościami ustanowionymi decyzją urzędu i prawami wynikającymi wprost z ustawy. To inne pojęcie niż rękojmia za wady.

Zobacz też Dożywocie, Księga wieczysta, Służebność, Wzmianka

Instrukcje Księga i właściciel, Stan prawny działki, Spółdzielcze prawo do lokalu, Droga i zjazd, Działka, droga i media

Źródło Ustawa z 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 1066), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 5–8, sprawdzono 15 października 2026

Rękojmia za wady

Inne nazwy rękojmia

Odpowiedzialność sprzedawcy za wady kupionej rzeczy, wynikająca wprost z Kodeksu cywilnego. Przy nieruchomości obejmuje wady fizyczne stwierdzone w ciągu 5 lat od wydania oraz wady prawne.

Możesz żądać usunięcia wady albo obniżenia ceny, a gdy wada jest istotna — odstąpić od umowy. Gdy kupujesz od przedsiębiorcy jako konsument, umowa może ograniczyć albo wyłączyć rękojmię tylko w przypadkach określonych w przepisach szczególnych. Przy sprzedaży między osobami prywatnymi strony mogą ją ograniczyć albo wyłączyć, ale takie postanowienie nie działa, gdy sprzedający podstępnie zataił wadę.

Zobacz też Gwarancja, Protokół, Wada istotna

Instrukcje Umowa przedwstępna i zadatek, Odbiór i usterki, Rękojmia i gwarancja, Akt i przekazanie

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 556, 558, 560 i 568, sprawdzono 15 października 2026

Roczny plan gospodarczy

Inne nazwy plan gospodarczy wspólnoty

Budżet wspólnoty mieszkaniowej na rok: planowane koszty utrzymania budynku, remonty i wysokość zaliczek. Uchwalają go właściciele lokali.

Zarząd zwołuje zebranie właścicieli w pierwszym kwartale każdego roku; uchwala się na nim plan i opłaty oraz ocenia roczne sprawozdanie zarządu. Plan pokazuje, ile zapłacisz w najbliższym roku i na co, a sprawozdanie — jak wydano pieniądze w poprzednim roku.

Zobacz też Fundusz remontowy, Uchwała, Wspólnota mieszkaniowa

Instrukcja Opłaty i zarządzanie budynkiem

Źródło Ustawa z 24 czerwca 1994 roku o własności lokali (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 232), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 22 ustęp 3 punkty 2 i 3 oraz artykuł 30, sprawdzono 15 października 2026

Rolnik indywidualny

Osoba fizyczna, która ma kwalifikacje rolnicze, od co najmniej 5 lat mieszka w gminie, gdzie leży jedna z jej nieruchomości rolnych, i przez ten czas osobiście prowadzi gospodarstwo. Łączna powierzchnia użytków rolnych tego gospodarstwa nie przekracza 300 hektarów.

Tylko rolnik indywidualny może kupić nieruchomość rolną bez zgody Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, z wyjątkami wymienionymi w ustawie — na przykład przy nieruchomości mniejszej niż 1 hektar albo przy zakupie od osoby bliskiej.

Zobacz też Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR), Nieruchomość rolna

Instrukcja Działka rolna i pierwokup

Źródło Ustawa z 11 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 941), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 6 ustęp 1 i artykuł 2a ustępy 1 i 3, sprawdzono 15 października 2026

Roszczenie w księdze

Inne nazwy roszczenie nabywcy w księdze wieczystej

Wpis w dziale III księgi wieczystej, który ujawnia czyjeś prawo do żądania przeniesienia własności albo ustanowienia prawa na nieruchomości, na przykład z umowy deweloperskiej albo z umowy przedwstępnej zawartej w formie aktu notarialnego. Ujawnione roszczenie działa także wobec każdego, kto później nabędzie prawa do nieruchomości w drodze umowy.

Wniosek o wpis składa notariusz, który sporządza umowę. Opłata sądowa od wniosku wynosi 150 zł, a koszty sądowe i notarialne przy umowie deweloperskiej deweloper i nabywca dzielą po połowie. Roszczenia z umowy deweloperskiej nie wykreśla się z powodu upływu czasu od wpisu. Gdy roszczenie wynika z innej umowy, na przykład z umowy przedwstępnej, właściciel może żądać jego wykreślenia, jeśli od wpisu minął rok, a uprawniony nie złożył wniosku o wpis prawa ani nie wykazał, że wystąpił do sądu. Przy roszczeniu o mieszkanie, dom jednorodzinny albo lokal użytkowy ten termin liczy się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Zobacz też Umowa deweloperska, Umowa przedwstępna, Wzmianka

Instrukcje Umowa przedwstępna i zadatek, Stan prawny działki, Umowa deweloperska

Źródło Ustawa z 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 1066), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 16 ustęp 2 punkt 2, artykuł 17 i artykuł 19, sprawdzono 15 października 2026 — Wpis roszczenia z umowy deweloperskiej i wyłączenie artykułu 19 dla takich roszczeń — artykuł 38 ustawy deweloperskiej; wniosek notariusza — artykuł 92 paragrafy 8 i 9 ustawy Prawo o notariacie.

Rozgraniczenie nieruchomości

Inne nazwy rozgraniczenie, ustalenie granic działki

Postępowanie, w którym ustala się przebieg spornej albo nieznanej granicy między działkami i oznacza ją znakami granicznymi. Prowadzi je wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a czynności w terenie wykonuje upoważniony przez niego geodeta.

Ugoda sąsiadów zawarta przed geodetą ma moc ugody sądowej. Bez ugody urząd wydaje decyzję na podstawie dokumentów i innych dowodów, a strona niezadowolona z decyzji może w ciągu 14 dni od jej doręczenia żądać przekazania sprawy sądowi. Gdy granica jest sporna, a dowody nie wystarczają, geodeta tymczasowo utrwala granicę według ostatniego spokojnego stanu posiadania i sprawę rozstrzyga sąd. Koszty rozgraniczenia oraz postawienia i utrzymania stałych znaków granicznych sąsiedzi ponoszą po połowie.

Zobacz też Obręb ewidencyjny, Wznowienie znaków granicznych

Instrukcje Grunt, woda i granice, Działka, droga i media

Źródło Ustawa z 17 maja 1989 roku — Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2024 roku, pozycja 1151), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 29–34, sprawdzono 15 października 2026 — Podział kosztów między sąsiadów: Kodeks cywilny, artykuł 152.

Rzeczoznawca budowlany

Inżynier albo architekt z tytułem rzeczoznawcy nadanym przez samorząd zawodowy. Przy odbiorze mieszkania albo domu kupowanego na podstawie umowy deweloperskiej albo innej umowy, w której deweloper zobowiązuje się przenieść własność później, jego opinia rozstrzyga spór o wadę istotną, gdy odmawiasz powtórnego odbioru.

Listy rzeczoznawców budowlanych prowadzą Krajowa Izba Inżynierów Budownictwa i Krajowa Izba Architektów. Jeśli rzeczoznawca potwierdzi wadę istotną, koszt opinii ponosi deweloper, a jeśli jej nie potwierdzi — kupujący.

Zobacz też Protokół, Rzeczoznawca majątkowy, Wada istotna

Instrukcje Cena i okolica, Rachunek powierniczy i fundusz gwarancyjny, Odbiór i usterki, Rękojmia i gwarancja

Źródło Ustawa z 15 grudnia 2000 roku o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2025 roku, pozycja 1783), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 8b i 8c, sprawdzono 16 października 2026 — Rola opinii przy odbiorze — artykuł 41 ustępy 13–17 ustawy deweloperskiej, przy umowie deweloperskiej i umowach z artykułu 2 ustęp 1 punkty 2, 3 lub 5 tej ustawy; artykuły 3 i 4 nie rozciągają tych ustępów na sprzedaż gotowego lokalu od razu umową sprzedaży.

Rzeczoznawca majątkowy

Osoba z państwowymi uprawnieniami do szacowania nieruchomości, wpisana do centralnego rejestru rzeczoznawców majątkowych. Określa wartość nieruchomości i sporządza operat szacunkowy.

Uprawnienia nadaje minister właściwy do spraw budownictwa — obecnie Minister Finansów i Gospodarki — a tytuł „rzeczoznawca majątkowy” podlega ochronie prawnej. Czy dana osoba ma uprawnienia, sprawdzisz bezpłatnie w Centralnym Rejestrze Rzeczoznawców Majątkowych. Rzeczoznawca może też przygotować analizę rynku nieruchomości albo określić wartość na potrzeby indywidualnego inwestora w opracowaniu, które nie jest operatem szacunkowym — zapytaj przed zleceniem, co dostaniesz.

Zobacz też Operat szacunkowy, Rzeczoznawca budowlany, Wartość rynkowa

Instrukcje Cena i okolica, Dane działki i cena, Ceny ofertowe i transakcyjne

Źródło Ustawa z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 399), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 174 ustępy 2, 3, 3a i 3b, artykuł 191 ustęp 1 oraz artykuł 193 ustęp 1, sprawdzono 15 października 2026 — Dział budownictwa prowadzi Minister Finansów i Gospodarki (przypis do rozporządzenia z Dziennika Ustaw z 2026 roku, pozycja 1094).

Samowola budowlana

Budynek albo jego część zbudowane bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia. Zwykła legalizacja wymaga zaświadczenia gminy o zgodności z planem miejscowym albo z decyzją o warunkach zabudowy i opłaty legalizacyjnej, a gdy od zakończenia budowy minęło co najmniej 20 lat, nadzór budowlany prowadzi postępowanie uproszczone bez opłaty legalizacyjnej. Bez legalizacji nadzór budowlany nakazuje rozbiórkę.

Zobacz też Uproszczone postępowanie legalizacyjne, Zmiana sposobu użytkowania

Instrukcja Dokumenty budowy i użytkowania

Źródło Ustawa z 7 lipca 1994 roku — Prawo budowlane (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 524), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 48–49i, sprawdzono 15 października 2026

Służebność

Prawo do korzystania z cudzej nieruchomości w określony sposób, na przykład przejazdu, prowadzenia przewodów albo zamieszkiwania.

Służebność gruntowa przysługuje każdoczesnemu właścicielowi innej nieruchomości, na przykład jako prawo przejazdu przez działkę sąsiada. Służebność osobista przysługuje konkretnej osobie, na przykład służebność mieszkania. Służebność przesyłu przysługuje przedsiębiorcy, do którego należą sieci. Służebności są zwykle wpisane w dziale trzecim księgi wieczystej; służebność drogi koniecznej, służebność ustanowiona w związku z przekroczeniem granicy przy budowie budynku albo innego urządzenia, służebność przesyłu i służebności ustanowione decyzją urzędu obowiązują kupującego także bez wpisu.

Zobacz też Droga konieczna, Przyłącze, Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, Służebność drogi, Służebność mieszkania, Służebność przesyłu

Instrukcje Księga i właściciel, Stan prawny działki, Dane działki i cena

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 285, 296 i 305¹, sprawdzono 15 października 2026 — Służebności działające bez wpisu wymienia artykuł 7 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Służebność drogi

Inne nazwy służebność przejazdu, służebność drogowa

Służebność gruntowa, która pozwala każdemu kolejnemu właścicielowi jednej działki przechodzić i przejeżdżać przez sąsiednią działkę wyznaczonym pasem. Po wpisie do księgi wieczystej działki obciążonej obowiązuje także po sprzedaży którejkolwiek z tych działek.

Ustanawia się ją umową, w której oświadczenie właściciela obciążanej działki musi mieć formę aktu notarialnego. Szukaj jej w dziale trzecim księgi wieczystej działki, przez którą prowadzi przejazd. Bez wpisu kupujący tę działkę w dobrej wierze może nabyć ją wolną od służebności, bo chroni go rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. Opłata sądowa od wniosku o wpis wynosi 200 zł, a przy odpłatnej służebności nabywca płaci podatek od czynności cywilnoprawnych w wysokości 1%. Gdy sąsiad się nie zgadza, sąd może ustanowić drogę konieczną. Służebność wygasa, jeśli nie jest wykonywana przez 10 lat.

Zobacz też Dostęp do drogi publicznej, Droga konieczna, Podział nieruchomości, Służebność, Udział w drodze

Instrukcje Podział działki, Droga i zjazd, Działka, droga i media

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 245 paragraf 2, artykuły 285–293, sprawdzono 15 października 2026 — Skutek braku wpisu: ustawa o księgach wieczystych i hipotece, artykuły 5–7 (tekst jednolity: Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 1066).

Służebność mieszkania

Inne nazwy służebność osobista mieszkania

Służebność osobista, która daje konkretnej osobie prawo mieszkania w cudzym lokalu albo domu. Nie można jej przenieść na inną osobę. Wygasa najpóźniej ze śmiercią uprawnionego, chyba że umowa przewiduje, że po jego śmierci przysługuje jego dzieciom, rodzicom albo małżonkowi.

Uprawniony może przyjąć do mieszkania małżonka i małoletnie dzieci. Gdy służebność jest wpisana w dziale trzecim księgi wieczystej, obciąża lokal także po sprzedaży. Przed zakupem przeczytaj umowę, która ustanowiła służebność, i ustal, czy uprawniony zrzeknie się jej i czy zostanie ona wykreślona przy akcie.

Zobacz też Dożywocie, Służebność

Instrukcje Księga i właściciel, Lokatorzy i wydanie lokalu

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 296, 299, 300 i 301 paragrafy 1 i 2, sprawdzono 15 października 2026

Służebność przesyłu

Prawo przedsiębiorstwa przesyłowego, na przykład operatora sieci energetycznej albo gazowej, do korzystania z cudzej działki w zakresie potrzebnym dla jego urządzeń: linii, gazociągu albo wodociągu. Obciąża działkę także po jej sprzedaży.

Służebność powstaje przez umowę, w której oświadczenie właściciela ma formę aktu notarialnego. Gdy strony się nie porozumieją, ustanawia ją sąd za odpowiednim wynagrodzeniem dla właściciela. Służebność może też zostać nabyta przez zasiedzenie, gdy urządzenie stoi na działce od wielu lat — wtedy nie musi być wpisana do księgi wieczystej.

Zobacz też Operator sieci, Pas technologiczny, Służebność, Strefa kontrolowana gazociągu

Instrukcje Linie energetyczne i strefy ochronne, Stan prawny działki, Media i przyłącza działki, Działka, droga i media

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 245 paragraf 2, artykuł 292 i artykuły 305¹–305⁴, sprawdzono 15 października 2026

Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu

Inne nazwy mieszkanie lokatorskie

Prawo członka spółdzielni mieszkaniowej do używania mieszkania. Jest niezbywalne, czyli nie można go sprzedać, nie przechodzi na spadkobierców i nie podlega egzekucji.

Członek może żądać przeniesienia na siebie własności lokalu po spłacie przypadającej na lokal części zobowiązań spółdzielni i zaległych opłat. Spółdzielnia ma na to 6 miesięcy, chyba że stan prawny nieruchomości jest nieuregulowany albo spółdzielnia nie ma własności ani użytkowania wieczystego gruntu pod budynkiem. Sprzedać można dopiero lokal, którego członek stał się właścicielem.

Zobacz też Odrębna własność lokalu, Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

Instrukcja Spółdzielcze prawo do lokalu

Źródło Ustawa z 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 889), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 9 ustęp 3 i artykuł 12 ustępy 1 i 1², sprawdzono 15 października 2026

Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

Inne nazwy własnościowe prawo do lokalu, mieszkanie własnościowe

Ograniczone prawo rzeczowe do mieszkania w budynku spółdzielni mieszkaniowej. Można je sprzedać, odziedziczyć i obciążyć hipoteką. Dla tego prawa można założyć księgę wieczystą, ale nie jest to obowiązkowe.

Od 31 lipca 2007 roku obowiązuje ogólny zakaz ustanawiania nowych takich praw. Przepisy przejściowe pozwalały jeszcze do 31 grudnia 2012 roku w określonych przypadkach przekształcać spółdzielcze lokatorskie prawa do lokali we własnościowe. Także później takie przekształcenie przewiduje ustawa o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, jeśli mieszkanie jest albo było obciążone kredytem mieszkaniowym spółdzielni objętym tą ustawą. Część takich praw powstała więc już po wprowadzeniu zakazu. Istniejące prawa nadal można sprzedawać i dziedziczyć. Na pisemne żądanie uprawnionego spółdzielnia przenosi na niego własność lokalu po spłacie przypadającej na lokal części zobowiązań związanych z budową i zaległych opłat.

Zobacz też Księga wieczysta, Odrębna własność lokalu, Podatek od nieruchomości, Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, Wkład budowlany

Instrukcje Księga i właściciel, Cena i okolica, Opłaty i zarządzanie budynkiem, Spółdzielcze prawo do lokalu, Ceny ofertowe i transakcyjne

Źródło Ustawa z 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 889), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 17² ustęp 1 i artykuł 17¹⁴ ustęp 1, sprawdzono 16 października 2026 — Księgę wieczystą dla tego prawa przewiduje artykuł 1 ustęp 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Zakaz ustanawiania nowych praw wprowadził artykuł 7 ustęp 1 ustawy z 14 czerwca 2007 roku (Dziennik Ustaw z 2007 roku, numer 125, pozycja 873), a przekształcenia w okresie przejściowym regulował artykuł 6 ustawy z 18 grudnia 2009 roku (Dziennik Ustaw z 2009 roku, numer 223, pozycja 1779). Przekształcenie bez tej daty końcowej przewiduje artykuł 11d ustawy z 30 listopada 1995 roku o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, udzielaniu premii gwarancyjnych oraz refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2024 roku, pozycja 1774), dodany artykułem 2 ustawy z 18 grudnia 2009 roku.

Strefa kontrolowana gazociągu

Pas terenu po obu stronach gazociągu, w którym ze względów bezpieczeństwa ogranicza się zabudowę. Dla inwestycji w strefie kontrolowanej gazociągu przesyłowego wysokiego ciśnienia gmina nie wyda decyzji o warunkach zabudowy.

Szerokość strefy przy konkretnym gazociągu i ograniczenia, które w niej obowiązują, podaje operator sieci gazowej.

Zobacz też Decyzja o warunkach zabudowy (decyzja WZ), Pas technologiczny, Służebność przesyłu

Instrukcja Linie energetyczne i strefy ochronne

Źródło Ustawa z 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 538), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 61 ustęp 1 punkt 6 litera b w związku z artykułem 53 ustęp 5e punkt 2, sprawdzono 15 października 2026

Strefa planistyczna

Część gminy wyznaczona w planie ogólnym, z określonym profilem funkcjonalnym, na przykład strefa wielofunkcyjna z zabudową mieszkaniową jednorodzinną albo strefa otwarta. Dla strefy plan podaje graniczne parametry zabudowy.

Ustawa wymienia zamkniętą listę stref: od stref z zabudową mieszkaniową, strefy usługowej i strefy gospodarczej po strefę produkcji rolniczej, strefę zieleni i rekreacji oraz strefę otwartą. W strefach przeznaczonych pod zabudowę — od mieszkaniowych po strefę produkcji rolniczej — plan ogólny musi podać maksymalną nadziemną intensywność zabudowy, maksymalną wysokość zabudowy, maksymalny udział powierzchni zabudowy i minimalny udział powierzchni biologicznie czynnej. Decyzja o warunkach zabudowy nie może przekroczyć tych maksimów i musi zapewnić co najmniej minimalny udział powierzchni biologicznie czynnej.

Zobacz też Intensywność zabudowy, Obszar uzupełnienia zabudowy, Plan ogólny gminy, Powierzchnia biologicznie czynna

Instrukcje Plan ogólny i warunki zabudowy, Plan miejscowy i otoczenie

Źródło Ustawa z 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 538), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 13c ustęp 2, artykuł 13e ustęp 2 i artykuł 54 ustęp 2 w związku z artykułem 64 ustęp 1, sprawdzono 15 października 2026

Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy

Inne nazwy Studium

Dawny dokument gminy opisujący jej politykę przestrzenną. Studium obowiązywało najpóźniej do 31 sierpnia 2026 roku, a jego miejsce zajął plan ogólny gminy.

Studium nie było podstawą pozwolenia na budowę, a dziś już nie obowiązuje. Informacja z ogłoszenia, że „w studium teren jest pod zabudowę”, nie przesądza więc o możliwości budowy. Wnioski o wydanie decyzji o warunkach zabudowy złożone, zanim studium przestało obowiązywać, gmina rozpatruje według dawnych zasad.

Zobacz też Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP), Plan ogólny gminy

Instrukcje Plan i możliwość zabudowy, Plan ogólny i warunki zabudowy

Źródło Ustawa z 30 kwietnia 2026 roku o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 781), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 5 punkt 6 (zmiana artykułu 65 ustęp 1 ustawy z 7 lipca 2023 roku o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw), sprawdzono 15 października 2026

Stwierdzenie nabycia spadku

Inne nazwy postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku

Postanowienie sądu, które wskazuje, kto dziedziczy po zmarłym i w jakich częściach. Obok zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia to podstawowy dokument, którym spadkobierca wykazuje swoje prawa wobec osób trzecich, na przykład kupującego.

Kto w dobrej wierze kupuje od osoby wskazanej w takim dokumencie, nabywa prawo, nawet gdyby okazało się, że spadkobiercą była inna osoba. Gdy sprawę spadku prowadzono w innym kraju Unii Europejskiej, prawa spadkobiercy może potwierdzać także europejskie poświadczenie spadkowe. Gdy spadkobierców jest kilku, każdy ma udział w każdej rzeczy ze spadku do czasu działu spadku.

Zobacz też Akt poświadczenia dziedziczenia, Dział spadku

Instrukcje Księga i właściciel, Stan prawny działki

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 1025, 1027 i 1028, sprawdzono 15 października 2026 — Europejskie poświadczenie spadkowe opisują artykuły 62 i 69 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012.

Świadectwo charakterystyki energetycznej

Inne nazwy świadectwo energetyczne, certyfikat energetyczny

Dokument z obliczonym zapotrzebowaniem budynku albo lokalu na energię do ogrzewania, wentylacji, ciepłej wody i chłodzenia. Sprzedający przekazuje je kupującemu przy akcie notarialnym, a kupujący nie może zrzec się prawa do jego otrzymania.

Świadectwo sporządza osoba wpisana do wykazu w centralnym rejestrze charakterystyki energetycznej budynków. Jest ważne 10 lat, ale traci ważność wcześniej, gdy roboty — na przykład wymiana okien albo źródła ciepła — zmieniły charakterystykę energetyczną. Według stanu na 15 października 2026 roku polskie świadectwa nie mają jeszcze klas od A do G.

Zobacz też Wskaźnik rocznego zapotrzebowania na energię końcową (EK), Wskaźnik rocznego zapotrzebowania na energię użytkową (EU), Wskaźnik rocznego zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną (EP)

Instrukcje Stan mieszkania i budynku, Akt i przekazanie, Stan techniczny domu, Świadectwo energetyczne

Źródło Ustawa z 29 sierpnia 2014 roku o charakterystyce energetycznej budynków (tekst jednolity: Dziennik Ustaw z 2024 roku, pozycja 101), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 3, 11 i 14, sprawdzono 15 października 2026

Taksa notarialna

Inne nazwy wynagrodzenie notariusza

Wynagrodzenie notariusza za sporządzenie aktu i inne czynności. Strony ustalają je z notariuszem, ale nie może przekroczyć maksymalnych stawek z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, które rosną z wartością umowy.

Za umowę sprzedaży mieszkania, domu jednorodzinnego albo działki budowlanej maksymalna taksa to połowa stawki liczonej od wartości. Osobno płaci się za wypisy aktu — do 6 zł za każdą rozpoczętą stronę — i za ustanowienie hipoteki. W praktyce notariusze doliczają do taksy podatek od towarów i usług; Rzecznik Praw Obywatelskich kwestionuje tę praktykę. Kwoty dla swojej ceny policzysz w kalkulatorze kosztów.

Zobacz też Akt notarialny, Depozyt notarialny

Instrukcje Umowa przedwstępna i zadatek, Budżet i finansowanie, Akt i przekazanie, Koszty i umowa zakupu działki

Źródło Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 roku w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2024 roku, pozycja 1566), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, paragraf 3, paragraf 6 i paragraf 12, sprawdzono 15 października 2026

Teren górniczy

Przestrzeń, na którą według prawa geologicznego i górniczego mogą sięgać szkodliwe wpływy robót górniczych kopalni. W takim terenie plan miejscowy albo decyzja o warunkach zabudowy mogą określić warunki ochrony budynków przed tymi wpływami.

Zobacz też Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP)

Instrukcja Otoczenie i ograniczenia

Źródło Ustawa z 9 czerwca 2011 roku — Prawo geologiczne i górnicze (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 69), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 6 ustęp 1 punkt 15, sprawdzono 15 października 2026

Trwały nośnik

Materiał lub narzędzie, które pozwala przechować informację tak, żeby można było do niej wrócić i odtworzyć ją bez zmian, na przykład wydruk albo plik z dokumentem zapisany na Twoim komputerze.

Na trwałym nośniku deweloper doręcza prospekt informacyjny albo — przed sprzedażą gotowego lokalu od razu umową sprzedaży — węższe informacje o nieruchomości. Tak samo informuje o zakończeniu etapów budowy, a przy umowie deweloperskiej albo innej umowie, w której zobowiązuje się przenieść własność później, przekazuje stanowisko w sprawie wad wpisanych do protokołu odbioru. Zachowaj te pliki i wydruki do końca okresu rękojmi.

Zobacz też Gwarancja, Prospekt informacyjny, Protokół

Instrukcje Deweloper i prospekt, Rezerwacja i pierwsza wpłata, Rachunek powierniczy i fundusz gwarancyjny, Odbiór i usterki

Źródło Ustawa z 20 maja 2021 roku o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 880), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 5 punkt 11, artykuły 3, 8, 21, 27 i 41, sprawdzono 16 października 2026

Uchwała

Inne nazwy uchwała wspólnoty

Decyzja właścicieli lokali we wspólnocie mieszkaniowej, podejmowana na zebraniu albo przez indywidualne zbieranie głosów, zwykle większością liczoną według udziałów.

Uchwała jest potrzebna w sprawach przekraczających zwykły zarząd, na przykład przy planie gospodarczym, wysokości opłat i zgodzie na nadbudowę. Właściciel może zaskarżyć uchwałę do sądu w ciągu 6 tygodni; zaskarżona uchwała obowiązuje, dopóki sąd nie wstrzyma jej wykonania.

Zobacz też Roczny plan gospodarczy, Wspólnota mieszkaniowa

Instrukcja Opłaty i zarządzanie budynkiem

Źródło Ustawa z 24 czerwca 1994 roku o własności lokali (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 232), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 22 ustęp 3, artykuł 23 i artykuł 25, sprawdzono 15 października 2026

Udział w drodze

Ułamkowa część współwłasności działki drogowej, którą kupuje się razem z działką, do której ta droga prowadzi. Daje prawo korzystania z całej drogi razem z pozostałymi współwłaścicielami.

Działka drogowa ma zwykle własną księgę wieczystą — sprawdź w niej, czy sprzedający jest współwłaścicielem, a w projekcie aktu — czy udział przechodzi na Ciebie w tym samym akcie notarialnym. Wydatki na drogę współwłaściciele ponoszą w stosunku do wielkości udziałów, więc warto znać zasady remontów i odśnieżania przed zakupem.

Zobacz też Droga wewnętrzna, Podział nieruchomości, Służebność drogi, Współwłasność

Instrukcje Podział działki, Stan prawny działki, Droga i zjazd, Działka, droga i media, Dane działki i cena, Ceny ofertowe i transakcyjne

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 195 i artykuł 207, sprawdzono 15 października 2026

Ulga mieszkaniowa

Zwolnienie z podatku dochodowego przy sprzedaży nieruchomości przed upływem pięciu lat. Obejmuje tę część dochodu, która odpowiada pieniądzom ze sprzedaży wydanym na własne cele mieszkaniowe w ciągu trzech lat od końca roku sprzedaży.

Liczy się między innymi zakup mieszkania, domu albo działki pod budowę domu, budowa i remont własnego mieszkania lub domu oraz spłata kredytu na te cele zaciągniętego przed sprzedażą. Nieruchomość musi leżeć w Unii Europejskiej, Europejskim Obszarze Gospodarczym albo Szwajcarii. Wydatki na cele rekreacyjne się nie liczą. Wydatki na zakup, na przykład raty płacone deweloperowi, liczą się tylko wtedy, gdy przed końcem tego okresu kupujący nabędzie własność, czyli podpisze akt przenoszący ją na niego. Gdy pieniądze nie zostaną wydane w terminie, trzeba złożyć korektę zeznania i dopłacić podatek z odsetkami za zwłokę.

Zobacz też Podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT)

Instrukcja Podatki przy zakupie i sprzedaży

Źródło Ustawa z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 592), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 21 ustęp 1 punkt 131 i ustępy 25–28 (w tym ustęp 25a) oraz artykuł 30e ustęp 7, sprawdzono 15 października 2026

Umowa deweloperska

Umowa, w której deweloper zobowiązuje się wybudować budynek i przenieść na Ciebie własność mieszkania albo domu, a Ty — zapłacić cenę na mieszkaniowy rachunek powierniczy. Zawiera się ją w formie aktu notarialnego.

Sama umowa deweloperska nie przenosi własności: do tego potrzebna jest druga umowa notarialna, zawierana po odbiorze. Na podstawie umowy deweloperskiej notariusz składa wniosek o wpis Twojego roszczenia do księgi wieczystej gruntu.

Zobacz też Akt notarialny, Bezobciążeniowe przeniesienie, Deweloperski Fundusz Gwarancyjny (DFG), Harmonogram przedsięwzięcia deweloperskiego, Mieszkaniowy rachunek powierniczy, Prospekt informacyjny, Roszczenie w księdze, Umowa rezerwacyjna

Instrukcja Umowa deweloperska

Źródło Ustawa z 20 maja 2021 roku o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 880), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 5 punkt 6, artykuły 35, 38 i 40, sprawdzono 15 października 2026

Umowa przedwstępna

Umowa, w której strony zobowiązują się zawrzeć w przyszłości umowę sprzedaży na określonych warunkach. Musi wskazywać istotne postanowienia tej umowy: strony, nieruchomość i cenę.

Zawarta w formie aktu notarialnego pozwala żądać w sądzie zawarcia umowy sprzedaży, a roszczenie o nią można wpisać do księgi wieczystej. Przy zwykłej formie pisemnej, gdy druga strona uchyla się od zawarcia umowy sprzedaży, można żądać tylko naprawienia szkody. Roszczenia z umowy przedwstępnej przedawniają się po upływie roku od dnia, w którym umowa sprzedaży miała być zawarta.

Zobacz też Akt notarialny, Roszczenie w księdze, Warunek umowny, Zadatek

Instrukcje Umowa przedwstępna i zadatek, Koszty i umowa zakupu działki

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 389 i 390, sprawdzono 15 października 2026

Umowa rezerwacyjna

Inne nazwy rezerwacja mieszkania

Umowa z deweloperem o czasowe wyłączenie z oferty wybranego mieszkania albo domu. Zawiera się ją na piśmie — bez tego jest nieważna. Musi podawać cenę, położenie lokalu w budynku, powierzchnię, układ pomieszczeń i czas rezerwacji.

Przed jej podpisaniem deweloper doręcza prospekt informacyjny, a gdy rezerwujesz gotowe mieszkanie albo dom kupowane od razu umową sprzedaży — węższe informacje o nieruchomości. Za rezerwację można pobrać opłatę rezerwacyjną. Praw z umowy rezerwacyjnej nie można przenieść na inną osobę. Wyjątek dotyczy osób z pierwszej i drugiej grupy podatkowej, na przykład małżonka, dzieci, rodziców, rodzeństwa, teściów, siostrzeńców i bratanków.

Zobacz też Opłata rezerwacyjna, Prospekt informacyjny, Umowa deweloperska

Instrukcje Deweloper i prospekt, Rezerwacja i pierwsza wpłata

Źródło Ustawa z 20 maja 2021 roku o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 880), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 3, 4, 21, 27 i 29–31, sprawdzono 16 października 2026

Uproszczone postępowanie legalizacyjne

Inne nazwy uproszczona legalizacja

Tryb zalegalizowania budynku albo jego części zbudowanych bez wymaganego pozwolenia lub zgłoszenia, gdy od zakończenia budowy minęło co najmniej 20 lat. Nie ma w nim opłaty legalizacyjnej.

Właściciel przedstawia oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością, geodezyjną inwentaryzację powykonawczą i ekspertyzę techniczną osoby z uprawnieniami budowlanymi w terminie wyznaczonym przez nadzór budowlany, nie krótszym niż 60 dni. Jeśli ekspertyza wykaże zagrożenie, nadzór nakazuje rozbiórkę. Postępowanie wszczyna się z urzędu albo na żądanie właściciela.

Zobacz też Geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza, Samowola budowlana

Instrukcja Dokumenty budowy i użytkowania

Źródło Ustawa z 7 lipca 1994 roku — Prawo budowlane (tekst jednolity: Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 524), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 49f–49i i artykuł 53a ustęp 2, sprawdzono 15 października 2026

Urządzenia melioracji wodnych

Inne nazwy melioracja, drenaż, rowy melioracyjne

Rowy, drenaże i inne urządzenia, które regulują ilość wody w glebie, najczęściej na gruntach rolnych. Przerwany podczas budowy drenaż może podtopić Twoją albo sąsiednią działkę.

Ewidencję urządzeń melioracji wodnych prowadzą Wody Polskie i udostępniają ją do wglądu bezpłatnie. Urządzenia utrzymują właściciele gruntów, którzy z nich korzystają, a na terenie działania spółki wodnej — ta spółka. Przed zakupem działki rolnej pod dom zapytaj, czy biegnie przez nią drenaż, i ustal z projektantem, jak go ominąć albo przebudować.

Zobacz też Woda gruntowa

Instrukcje Grunt, woda i granice, Działka rolna i pierwokup

Źródło Ustawa z 20 lipca 2017 roku — Prawo wodne (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 1335), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 195, artykuł 196 ustępy 6 i 14 oraz artykuł 205, sprawdzono 15 października 2026

Użytkowanie wieczyste

Inne nazwy prawo użytkowania wieczystego, użytkownik wieczysty

Prawo do korzystania z gruntu Skarbu Państwa albo samorządu przez okres zapisany w umowie i w księdze wieczystej. Użytkownik wieczysty może to prawo sprzedać, a przez cały czas jego trwania płaci opłatę roczną.

Opłatę roczną wnosi się do 31 marca, a urząd może ją zaktualizować nie częściej niż co 3 lata, gdy zmieni się wartość gruntu. Użytkowanie wieczyste gruntów zabudowanych wyłącznie domami jednorodzinnymi albo budynkami, w których co najmniej połowa lokali to mieszkania, przekształciło się 1 stycznia 2019 roku we własność — za taki grunt płaci się opłatę przekształceniową.

Zobacz też Księga wieczysta, Opłata przekształceniowa

Instrukcje Cena i okolica, Stan prawny działki, Podatki przy zakupie i sprzedaży, Dane działki i cena, Ceny ofertowe i transakcyjne

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 232, 233, 236 i 238, sprawdzono 15 października 2026

Wada istotna

Wada tak poważna, że uniemożliwia albo utrudnia korzystanie z mieszkania lub domu zgodnie z przeznaczeniem, na przykład wada konstrukcji, dachu, ścian albo instalacji.

Przy umowie deweloperskiej albo innej umowie, w której deweloper zobowiązuje się przenieść własność później, wada istotna, której deweloper nie uznał w protokole odbioru, pozwala odmówić odbioru. Jeśli przy powtórnym odbiorze nadal ją widzisz, rozstrzyga opinia rzeczoznawcy budowlanego, a potwierdzona wada daje prawo odstąpienia od umowy. Gdy kupujesz gotowe mieszkanie albo dom od razu umową sprzedaży, ustawa deweloperska wymaga tylko odbioru z protokołem wad. Przy rękojmi z Kodeksu cywilnego wada nieistotna nie daje prawa odstąpienia od umowy — zostaje naprawa albo obniżenie ceny.

Zobacz też Protokół, Rękojmia za wady, Rzeczoznawca budowlany

Instrukcje Odbiór i usterki, Rękojmia i gwarancja

Źródło Deweloperski Fundusz Gwarancyjny — najczęściej zadawane pytania, Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, pytania o wadę istotną i odbiór, sprawdzono 16 października 2026 — Odpowiedzi zatwierdzone przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Procedura — artykuł 41 ustawy deweloperskiej; przy sprzedaży gotowego lokalu od razu umową sprzedaży stosuje się z niego tylko ustępy 1–3 (artykuły 3 i 4 tej ustawy). Odstąpienie przy rękojmi — artykuł 560 paragraf 4 Kodeksu cywilnego.

Wartość rynkowa

Szacunkowa kwota, jaką w dniu wyceny można uzyskać za nieruchomość przy zwykłej sprzedaży między kupującym a sprzedającym, którzy działają z rozeznaniem i bez przymusu. Określa ją rzeczoznawca majątkowy w operacie szacunkowym.

Od wartości rynkowej liczy się też podatek od czynności cywilnoprawnych. Na potrzeby podatku jest nią przeciętna cena podobnych nieruchomości w tym samym miejscu i stanie z dnia zawarcia umowy, bez odliczania długów i obciążeń. W akcie notarialnym wartość podaje kupujący — zwykle jest nią cena. Jeśli urząd skarbowy uzna ją za zaniżoną, wezwie do jej podwyższenia, a potem może ustalić wartość z pomocą biegłego. Gdy wartość ustalona w ten sposób różni się od podanej o więcej niż 33%, koszt opinii pokrywa kupujący.

Zobacz też Cena transakcyjna, Operat szacunkowy, Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC), Rzeczoznawca majątkowy

Instrukcje Cena i okolica, Podatki przy zakupie i sprzedaży

Źródło Ustawa z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 399), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 151 ustęp 1, artykuł 156 ustęp 1 i artykuł 174 ustęp 3, sprawdzono 15 października 2026 — Wartość rynkowa dla podatku: ustawa z 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 191), artykuł 6 ustęp 1 punkt 1 i ustępy 2–4.

Warunek umowny

Inne nazwy warunek

Zdarzenie przyszłe i niepewne, od którego umowa uzależnia swoje skutki, na przykład przyznanie kredytu albo wykreślenie hipoteki. W umowie trzeba opisać, jaki dokument go potwierdza, do kiedy ma się spełnić i co się dzieje, gdy się nie spełni.

Własności nieruchomości nie można przenieść pod warunkiem ani z zastrzeżeniem terminu. Warunki zapisuje się więc w umowie przedwstępnej albo w warunkowej umowie sprzedaży, którą zawiera się na przykład wtedy, gdy komuś przysługuje prawo pierwokupu. Własność przechodzi dopiero w osobnej umowie zawartej po spełnieniu warunku.

Zobacz też Prawo pierwokupu, Umowa przedwstępna, Zadatek

Instrukcje Umowa przedwstępna i zadatek, Plan ogólny i warunki zabudowy, Koszty i umowa zakupu działki, Działka rolna i pierwokup

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 89, artykuł 157 i artykuł 597 paragraf 1, sprawdzono 15 października 2026

Warunki przyłączenia

Dokument przedsiębiorstwa, które prowadzi sieć wodociągową, kanalizacyjną, energetyczną albo gazową, określający, gdzie i na jakich zasadach działkę lub budynek można do tej sieci przyłączyć. Na ich podstawie projektuje się przyłącze i zawiera umowę o przyłączenie.

Warunki przyłączenia do sieci elektroenergetycznej są ważne rok od doręczenia (od 30 kwietnia 2026 roku; wcześniej dwa lata od doręczenia), do sieci gazowej dwa lata od doręczenia, a do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej dwa lata od dnia wydania. Przedsiębiorstwo energetyczne nie ma obowiązku zawrzeć umowy o przyłączenie z kimś, kto nie ma tytułu prawnego do nieruchomości. Warunki wodociągowe i kanalizacyjne wydaje się bezpłatnie, także gdy przenosi się je na inną osobę.

Zobacz też Operator sieci, Przyłącze, Punkt połączenia

Instrukcja Media i przyłącza działki

Źródło Ustawa z 10 kwietnia 1997 roku — Prawo energetyczne (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 43), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 7 ustęp 3 i ustęp 8i, sprawdzono 15 października 2026 — Ważność warunków zmieniła ustawa z 13 marca 2026 roku (Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 516). Woda i ścieki: ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, artykuł 19a ustępy 7 i 10.

Wkład budowlany

Kwota, którą członek spółdzielni pokrył koszt budowy lokalu, do którego ma spółdzielcze własnościowe prawo. Przy sprzedaży prawa wkład przechodzi razem z nim; samego wkładu sprzedać nie można.

Jeśli ostateczne rozliczenie kosztów budowy wykaże różnicę, dopłaca albo dostaje zwrot ten, komu prawo przysługuje w chwili rozliczenia. Zapytaj spółdzielnię, czy rozliczenie zakończono i czy na lokal przypada niespłacona część kredytu spółdzielni.

Zobacz też Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

Instrukcja Spółdzielcze prawo do lokalu

Źródło Ustawa z 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 889), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 17² ustęp 3, artykuł 17⁷ i artykuł 17¹¹ ustęp 2, sprawdzono 15 października 2026

Wkład własny

Część ceny, którą płacisz z własnych pieniędzy, gdy kupujesz na kredyt hipoteczny. Bank ustala najwyższą kwotę kredytu jako część wartości nieruchomości z wyceny dla banku, a resztę ceny pokrywa wkład własny.

Komisja Nadzoru Finansowego zaleca w Rekomendacji S, żeby kredyt na mieszkanie albo dom w chwili wypłaty nie przekraczał 80% wartości nieruchomości albo 90%, gdy część ponad tę granicę ma dodatkowe zabezpieczenie, na przykład odpowiednie ubezpieczenie. Gdy wycena wyjdzie niższa od ceny, wkład własny rośnie. Bank może wymagać wyższego wkładu. Przy rodzinnym kredycie mieszkaniowym brakującą część wkładu może objąć gwarancja Banku Gospodarstwa Krajowego.

Zobacz też Hipoteka, Zdolność kredytowa

Instrukcje Cena i okolica, Budżet i finansowanie

Źródło Rekomendacja S dotycząca dobrych praktyk w zakresie zarządzania ekspozycjami kredytowymi zabezpieczonymi hipotecznie (tekst ujednolicony z czerwca 2023 roku), Komisja Nadzoru Finansowego, rekomendacje 15.5 i 15.5a, sprawdzono 15 października 2026

Woda gruntowa

Woda wypełniająca grunt pod powierzchnią terenu. Jej poziom zmienia się w ciągu roku i zwykle jest najwyższy wiosną, po roztopach i długich deszczach.

Woda gruntowa na poziomie fundamentów albo wyżej oznacza złożone warunki gruntowe: dom trafia wtedy co najmniej do drugiej kategorii geotechnicznej, a fundamenty i piwnica wymagają droższych izolacji i odwodnienia. Poziom wody na działce pokazuje opinia geotechniczna z datą pomiaru.

Zobacz też Kategoria geotechniczna, Obszar szczególnego zagrożenia powodzią, Opinia geotechniczna, Urządzenia melioracji wodnych

Instrukcje Grunt, woda i granice, Szambo, oczyszczalnia i studnia

Źródło Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 25 kwietnia 2012 roku w sprawie ustalania geotechnicznych warunków posadawiania obiektów budowlanych (Dziennik Ustaw z 2012 roku, pozycja 463), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, paragraf 4 ustęp 2, sprawdzono 15 października 2026

Wskaźnik rocznego zapotrzebowania na energię końcową (EK)

Inne nazwy EK, wskaźnik EK

Ilość energii, którą trzeba w ciągu roku dostarczyć do budynku albo lokalu — gazu, ciepła z sieci, prądu albo opału — w przeliczeniu na metr kwadratowy powierzchni ogrzewanej. Uwzględnia straty instalacji, dlatego przy typowym użytkowaniu najlepiej przybliża zużycie z rachunków.

Zobacz też Świadectwo charakterystyki energetycznej, Wskaźnik rocznego zapotrzebowania na energię użytkową (EU), Wskaźnik rocznego zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną (EP)

Instrukcja Świadectwo energetyczne

Źródło Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 27 lutego 2015 roku w sprawie metodologii wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku lub części budynku oraz świadectw charakterystyki energetycznej (Dziennik Ustaw z 2015 roku, pozycja 376), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, załącznik numer 1, punkt 2.1, wzór 2, sprawdzono 15 października 2026

Wskaźnik rocznego zapotrzebowania na energię użytkową (EU)

Inne nazwy EU, wskaźnik EU

Ciepło i chłód, których budynek albo lokal potrzebuje w ciągu roku do ogrzewania, wentylacji, ciepłej wody i ewentualnego chłodzenia, bez strat instalacji, w przeliczeniu na metr kwadratowy powierzchni ogrzewanej. Zależy głównie od ocieplenia, okien, szczelności i wentylacji.

Zobacz też Mostek cieplny, Świadectwo charakterystyki energetycznej, Wskaźnik rocznego zapotrzebowania na energię końcową (EK), Wskaźnik rocznego zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną (EP)

Instrukcja Świadectwo energetyczne

Źródło Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 27 lutego 2015 roku w sprawie metodologii wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku lub części budynku oraz świadectw charakterystyki energetycznej (Dziennik Ustaw z 2015 roku, pozycja 376), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, załącznik numer 1, punkt 2.1, wzór 3, sprawdzono 15 października 2026

Wskaźnik rocznego zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną (EP)

Inne nazwy EP, wskaźnik EP

Główna liczba ze świadectwa charakterystyki energetycznej, podana w kilowatogodzinach na metr kwadratowy powierzchni ogrzewanej rocznie. Powstaje z przeliczenia energii dostarczanej do budynku przez współczynniki zależne od paliwa albo źródła energii, dlatego wynik zależy także od sposobu ogrzewania.

Świadectwo porównuje wartość EP z wymaganiem dla nowego budynku. Im niższa liczba, tym mniej energii z nieodnawialnych źródeł potrzebuje budynek. Do szacowania rachunków lepiej nadaje się wskaźnik energii końcowej.

Zobacz też Świadectwo charakterystyki energetycznej, Wskaźnik rocznego zapotrzebowania na energię końcową (EK), Wskaźnik rocznego zapotrzebowania na energię użytkową (EU)

Instrukcja Świadectwo energetyczne

Źródło Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 27 lutego 2015 roku w sprawie metodologii wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku lub części budynku oraz świadectw charakterystyki energetycznej (Dziennik Ustaw z 2015 roku, pozycja 376), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, załącznik numer 1, punkt 2.1, wzór 1, sprawdzono 15 października 2026 — Wzór świadectwa: załączniki numer 3 i 4 w brzmieniu z rozporządzenia z 28 marca 2023 roku (Dziennik Ustaw z 2023 roku, pozycja 697).

Wspólność majątkowa małżeńska

Inne nazwy majątek wspólny, wspólność ustawowa

Ustrój majątkowy, który powstaje z chwilą ślubu: rzeczy nabyte w czasie małżeństwa należą do majątku wspólnego obojga małżonków, także gdy kupiło je tylko jedno z nich. Do sprzedaży nieruchomości z majątku wspólnego potrzebna jest zgoda drugiego małżonka.

Do majątku osobistego należy między innymi to, co małżonek miał przed ślubem albo dostał w spadku lub darowiźnie. Małżonkowie mogą umową u notariusza rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć wspólność (intercyza). Umowa sprzedaży zawarta bez wymaganej zgody staje się ważna dopiero po potwierdzeniu przez drugiego małżonka. Zgodę składa się w formie wymaganej dla samej umowy, czyli w formie aktu notarialnego.

Zobacz też Pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego, Współwłasność

Instrukcje Księga i właściciel, Umowa przedwstępna i zadatek, Stan prawny działki, Akt i przekazanie

Źródło Ustawa z 25 lutego 1964 roku — Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 236), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 31, 33, 37 i 47, sprawdzono 15 października 2026 — Forma zgody wynika z artykułu 63 paragraf 2 Kodeksu cywilnego.

Wspólnota mieszkaniowa

Wszyscy właściciele lokali w jednej nieruchomości, zwykle w jednym budynku. Wspólnota zarządza nieruchomością wspólną, zbiera zaliczki na jej koszty i może zaciągać zobowiązania, na przykład kredyt na remont.

Za zobowiązania wspólnoty każdy właściciel odpowiada w części odpowiadającej jego udziałowi w nieruchomości wspólnej, także ten, kto kupił lokal w czasie spłaty kredytu wspólnoty. Gdy budynek ma nie więcej niż trzy lokale, zarząd nieruchomością wspólną opiera się na przepisach Kodeksu cywilnego o współwłasności.

Zobacz też Nieruchomość wspólna, Roczny plan gospodarczy, Uchwała, Zaliczka

Instrukcja Opłaty i zarządzanie budynkiem

Źródło Ustawa z 24 czerwca 1994 roku o własności lokali (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 232), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 6, 15, 17 i 19, sprawdzono 15 października 2026

Współwłasność

Inne nazwy współwłasność w częściach ułamkowych, udział we współwłasności

Sytuacja, w której jedna rzecz, na przykład działka albo mieszkanie, należy niepodzielnie do kilku osób, zwykle w ułamkowych udziałach. Do sprzedaży całej rzeczy potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli.

Każdy współwłaściciel może bez zgody pozostałych sprzedać swój udział. Kupując sam udział, stajesz się współwłaścicielem razem z pozostałymi osobami i o ważniejszych sprawach decydujecie wspólnie.

Zobacz też Dział spadku, Udział w drodze, Wspólność majątkowa małżeńska

Instrukcje Księga i właściciel, Stan prawny działki

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 195, 198 i 199, sprawdzono 15 października 2026

Wyłączenie gruntu z produkcji rolniczej

Inne nazwy wyłączenie z produkcji rolnej, odrolnienie

Rozpoczęcie innego niż rolnicze użytkowania gruntu rolnego, na przykład budowa domu na polu. Dla gleb lepszych klas i gleb organicznych wymaga decyzji starosty, a po wyłączeniu płaci się należność i opłaty roczne.

Decyzji wymaga wyłączenie użytków rolnych klas I, II, III, IIIa i IIIb oraz użytków klas IV, IVa, IVb, V i VI wytworzonych z gleb organicznych; dołącza się ją do wniosku o pozwolenie na budowę albo do zgłoszenia. Należność za wyłączenie gruntu ornego klasy IIIb wynosi 262 305 zł za hektar i pomniejsza się ją o wartość rynkową gruntu; przy trwałym wyłączeniu płaci się też 10% należności rocznie przez 10 lat. Pod dom jednorodzinny nie płaci się należności ani opłat rocznych za 0,05 hektara (500 m²). Obowiązek płacenia opłat rocznych przechodzi na kupującego działkę.

Zobacz też Klasa gleboznawcza, Nieruchomość rolna

Instrukcje Plan i możliwość zabudowy, Koszty i umowa zakupu działki, Działka rolna i pierwokup, Dane działki i cena

Źródło Ustawa z 3 lutego 1995 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2024 roku, pozycja 82), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 4 punkty 11–13, artykuł 5 ustęp 1, artykuły 11, 12 i 12a, sprawdzono 15 października 2026

Wypis i wyrys z planu

Urzędowy wyciąg z tekstu planu (wypis) i kopia fragmentu jego rysunku (wyrys) dla wskazanej działki. Wydaje je gmina, a otrzymać może każdy.

Za wypis i wyrys z planu miejscowego albo planu ogólnego gmina pobiera opłatę skarbową: 30 zł za wypis do 5 stron i 50 zł za dłuższy, a za wyrys 20 zł od każdej strony formatu A4, najwyżej 200 zł. Ustawa o opłacie skarbowej zwalnia z opłaty czynności urzędowe w sprawach budownictwa mieszkaniowego, więc jeśli dokumenty są potrzebne do budowy domu, zapytaj w gminie, czy opłata się należy. Informację w formie wypisu i wyrysu z planu ogólnego, który gmina opublikowała w Rejestrze Urbanistycznym, wygenerujesz bezpłatnie w internetowej usłudze e-Wyrys.

Zobacz też Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP), Plan ogólny gminy, Rejestr Urbanistyczny

Instrukcje Plan i możliwość zabudowy, Plan ogólny i warunki zabudowy

Źródło Ustawa z 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 538), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 30 ustęp 1; opłaty i zwolnienie: ustawa o opłacie skarbowej (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2025 roku, pozycja 1154), artykuł 2 ustęp 1 punkt 2 i załącznik, część I, ustęp 51; usługa e-Wyrys: rozporządzenie w sprawie Rejestru Urbanistycznego (Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 860), paragraf 3 punkt 5, sprawdzono 15 października 2026

Wypis z rejestru gruntów

Inne nazwy wypis z ewidencji gruntów, wyrys z mapy ewidencyjnej

Dokument ze starostwa z danymi działki zapisanymi w ewidencji gruntów i budynków: numer, obręb, powierzchnia, rodzaje użytków i klasy gleby, a w pełnej wersji także właściciel. Wyrys to fragment mapy ewidencyjnej z granicami działki.

Wypis bez danych osobowych i wyrys może zamówić każdy. Wypis z danymi właściciela dostaje właściciel, osoba władająca działką albo ktoś, kto wykaże interes prawny — najprościej poprosić o niego sprzedającego. Wypis z wyrysem kosztuje 140 zł w wersji elektronicznej albo 150 zł na papierze, sam wypis — 40 zł albo 50 zł, a wypis bez danych osobowych — 24 zł albo 30 zł. Dla stanu prawnego ważniejsza jest księga wieczysta: ewidencję aktualizuje się między innymi na podstawie jej wpisów.

Zobacz też Klasa gleboznawcza, Księga wieczysta, Obręb ewidencyjny, Podatek od nieruchomości

Instrukcje Podział działki, Stan prawny działki, Koszty i umowa zakupu działki, Grunt, woda i granice, Działka rolna i pierwokup, Dane działki i cena

Źródło Ustawa z 17 maja 1989 roku — Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2024 roku, pozycja 1151), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 24 ustępy 2b, 3, 4 i 5 oraz załącznik, tabela numer 11, sprawdzono 15 października 2026

Wyroby zawierające azbest

Inne nazwy azbest, płyty azbestowo-cementowe

Materiały budowlane z dodatkiem azbestu, w domach najczęściej płyty azbestowo-cementowe na dachu albo elewacji. Nieuszkodzone można użytkować do 31 grudnia 2032 roku; uszkodzone mogą uwalniać włókna groźne dla zdrowia.

Właściciel ocenia stan wyrobów, co roku, do 31 stycznia, przekazuje gminie informację o nich i zgłasza ich usuwanie w starostwie albo w urzędzie miasta na prawach powiatu. Usuwa je firma z zezwoleniami na postępowanie z odpadami niebezpiecznymi. Zapytaj w gminie, czy dofinansowuje usuwanie azbestu.

Zobacz też Przegląd okresowy

Instrukcja Stan techniczny domu

Źródło Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 13 grudnia 2010 roku w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których były lub są wykorzystywane wyroby zawierające azbest (Dziennik Ustaw z 2011 roku, numer 8, pozycja 31), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, paragraf 2 ustęp 2 i paragraf 10, sprawdzono 16 października 2026 — Ocena stanu, zgłoszenie prac i wymagania dla wykonawcy: rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 2 kwietnia 2004 roku (Dziennik Ustaw z 2004 roku, numer 71, pozycja 649), paragrafy 3, 4 i 6.

Wzmianka

Informacja w księdze wieczystej, że do sądu wpłynął wniosek o wpis, skarga albo apelacja dotycząca tej księgi. Dopóki jest wzmianka, treść księgi może się zmienić, a rękojmia wiary publicznej nie chroni kupującego.

Wzmianka o wniosku złożonym elektronicznie, na przykład przez notariusza, pojawia się w księdze od razu po jego złożeniu i znika po dokonaniu wpisu albo po prawomocnej odmowie. Nikt nie może zasłaniać się nieznajomością wniosku, o którym jest wzmianka.

Zobacz też Księga wieczysta, Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, Roszczenie w księdze

Instrukcje Księga i właściciel, Stan prawny działki, Umowa deweloperska, Akt i przekazanie

Źródło Ustawa z 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 1066), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuły 2 i 8, sprawdzono 15 października 2026 — Kiedy wzmianka pojawia się i znika, określa artykuł 626⁷ paragrafy 2 i 3 Kodeksu postępowania cywilnego.

Wznowienie znaków granicznych

Inne nazwy wyznaczenie punktów granicznych, wznowienie granic

Odtworzenie przez geodetę w terenie przesuniętych, uszkodzonych albo zniszczonych znaków granicznych na podstawie dokumentów, które pozwalają ustalić ich pierwotne położenie. Pokazuje, gdzie biegnie granica działki, bez postępowania w urzędzie.

Geodetę z uprawnieniami zamawia zainteresowana osoba, zwykle właściciel. Sąsiadów zawiadamia się o czynnościach co najmniej 7 dni wcześniej, a z czynności geodeta sporządza protokół. Tak samo geodeta wyznacza w terenie punkty graniczne zapisane w ewidencji gruntów i budynków, na przykład gdy znaków nigdy nie postawiono. Jeśli sąsiad kwestionuje położenie znaków, strony mogą wystąpić do sądu, a gdy dokumentów brakuje, potrzebne jest rozgraniczenie.

Zobacz też Obręb ewidencyjny, Rozgraniczenie nieruchomości

Instrukcje Koszty i umowa zakupu działki, Grunt, woda i granice, Działka, droga i media

Źródło Ustawa z 17 maja 1989 roku — Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2024 roku, pozycja 1151), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 39 w związku z artykułem 32 ustęp 1, sprawdzono 15 października 2026

Zadatek

Kwota wpłacana przy zawarciu umowy jako zabezpieczenie jej wykonania. Gdy umowa zostanie wykonana, zadatek zalicza się na poczet ceny.

Gdy kupujący nie wykona umowy, sprzedający może od niej odstąpić bez wyznaczania dodatkowego terminu i zatrzymać zadatek. Gdy nie wykona jej sprzedający, kupujący może odstąpić i żądać sumy dwukrotnie wyższej. Zadatek wraca bez podwojenia, gdy umowę rozwiązano albo gdy za jej niewykonanie nie odpowiada żadna ze stron lub odpowiadają obie. Umowa może te skutki zmienić. Zadatek różni się od zaliczki, której skutki trzeba opisać w umowie.

Zobacz też Kara umowna, Umowa przedwstępna, Warunek umowny, Zaliczka

Instrukcje Umowa przedwstępna i zadatek, Koszty i umowa zakupu działki

Źródło Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku — Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 795), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 394, sprawdzono 15 października 2026

Zaliczka

Kwota wpłacana z góry na poczet przyszłych należności i później rozliczana. We wspólnocie mieszkaniowej właściciele płacą zaliczki na koszty zarządu nieruchomością wspólną do 10. dnia każdego miesiąca.

Okresem rozliczeniowym wspólnoty jest rok kalendarzowy; po jego końcu zaliczki porównuje się z rzeczywistymi kosztami. W umowie przedwstępnej zaliczkę odróżnij od zadatku.

Zobacz też Wspólnota mieszkaniowa, Zadatek

Instrukcje Umowa przedwstępna i zadatek, Opłaty i zarządzanie budynkiem

Źródło Ustawa z 24 czerwca 1994 roku o własności lokali (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 232), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 15 ustęp 1 i artykuł 29 ustęp 1a, sprawdzono 15 października 2026

Zameldowanie

Inne nazwy meldunek, wymeldowanie

Zgłoszenie miejsca pobytu w urzędzie gminy, które służy wyłącznie celom ewidencyjnym. Zameldowana osoba nie zyskuje przez to prawa do mieszkania.

Jeśli ktoś się wyprowadził i nie wymeldował, właściciel może złożyć w urzędzie gminy wniosek o decyzję o wymeldowaniu tej osoby. Przy zakupie ważniejsze jest, kto faktycznie mieszka w lokalu i na jakiej podstawie.

Zobacz też Lokator

Instrukcja Lokatorzy i wydanie lokalu

Źródło Ustawa z 24 września 2010 roku o ewidencji ludności (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 384), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 28 ustęp 4 i artykuł 35, sprawdzono 15 października 2026

Zawiadomienie o zakończeniu budowy

Pismo, którym inwestor informuje powiatowego inspektora nadzoru budowlanego o zakończeniu budowy, na przykład domu jednorodzinnego. Budynek można użytkować, jeśli inspektor w ciągu 14 dni nie wniesie sprzeciwu albo wcześniej wyda zaświadczenie o braku podstaw do sprzeciwu.

Do zawiadomienia dołącza się między innymi oświadczenie kierownika budowy, geodezyjną inwentaryzację powykonawczą, protokół szczelności instalacji gazowej, jeśli dom ją ma, i świadectwo charakterystyki energetycznej. Przy wolno stojącym domu do 70 m² powierzchni zabudowy, budowanym na własne potrzeby mieszkaniowe, świadectwa się nie dołącza, a gdy przy takiej budowie nie było kierownika budowy, oświadczenie składa sam inwestor. Kupując dom, poproś o kopię zawiadomienia z datą wpływu do urzędu i potwierdzenie, że nie było sprzeciwu.

Zobacz też Dziennik budowy, Geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza, Pozwolenie na użytkowanie

Instrukcje Odbiór i usterki, Dokumenty budowy i użytkowania

Źródło Ustawa z 7 lipca 1994 roku — Prawo budowlane (tekst jednolity: Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 524), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 54 i artykuł 57 ustępy 1, 1b, 1ba i 1bb, sprawdzono 15 października 2026

Zbiornik bezodpływowy (szambo)

Inne nazwy szambo

Szczelny zbiornik, w którym gromadzi się ścieki z domu, dopóki firma asenizacyjna nie wywiezie ich do oczyszczalni. Stosuje się go tam, gdzie nie ma kanalizacji, a jej budowa jest technicznie albo ekonomicznie nieuzasadniona.

Budowa zbiornika o pojemności do 10 metrów sześciennych wymaga zgłoszenia w starostwie albo w urzędzie miasta na prawach powiatu. Właściciel musi mieć umowę na opróżnianie z firmą, która ma zezwolenie gminy, i przechowuje rachunki; gmina prowadzi ewidencję zbiorników i kontroluje umowy co najmniej raz na dwa lata. Na obszarze szczególnego zagrożenia powodzią gromadzenie ścieków jest zakazane: szambo jest tam możliwe tylko po zwolnieniu z zakazu decyzją Wód Polskich i z pozwoleniem wodnoprawnym na gromadzenie ścieków.

Zobacz też Obszar szczególnego zagrożenia powodzią, Przydomowa oczyszczalnia ścieków

Instrukcje Działka, droga i media, Szambo, oczyszczalnia i studnia

Źródło Ustawa z 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2025 roku, pozycja 733), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 2 ustęp 1 punkt 5, artykuł 3 ustęp 3, artykuł 5 ustęp 1 punkt 2 i artykuł 6, sprawdzono 15 października 2026 — Zgłoszenie budowy: Prawo budowlane, artykuł 29 ustęp 1 punkt 6.

Zdolność kredytowa

Zdolność do spłaty kredytu z odsetkami w terminach z umowy. Bank sprawdza, czy pozwalają na to Twoje dochody i zobowiązania, i bez pozytywnej oceny nie może zawrzeć umowy o kredyt hipoteczny.

Bank ocenia ją na podstawie Twoich dokumentów oraz baz danych. Gdy odmawia kredytu na podstawie informacji z bazy danych, bezpłatnie podaje wynik sprawdzenia i nazwę bazy. Ocena nie może opierać się głównie na tym, że nieruchomość jest warta więcej niż kredyt.

Zobacz też Decyzja kredytowa, Formularz informacyjny dotyczący kredytu hipotecznego, Opłata rezerwacyjna, Wkład własny

Instrukcje Rezerwacja i pierwsza wpłata, Budżet i finansowanie

Źródło Ustawa z 23 marca 2017 roku o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2025 roku, pozycja 720), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 21 ustępy 1, 2 i 7, artykuł 23 ustęp 1 i artykuł 24, sprawdzono 15 października 2026

Zgłoszenie wodnoprawne

Zawiadomienie Wód Polskich o planowanych robotach lub urządzeniach wodnych, na przykład o drenażu rozsączającym przydomowej oczyszczalni. Roboty można zacząć, jeśli Wody Polskie nie wniosą sprzeciwu w ciągu 30 dni od doręczenia zgłoszenia.

Opłata za zgłoszenie wynosi 132,33 zł w 2026 roku i 137,09 zł w 2027 roku. Zgłoszenie i pozwolenie wodnoprawne to dwa rodzaje zgody wodnoprawnej. Poważniejsze sprawy, na przykład nowy budynek na obszarze szczególnego zagrożenia powodzią, wymagają pozwolenia wodnoprawnego, czyli decyzji, która w 2026 roku kosztuje 330,07 zł.

Zobacz też Obszar szczególnego zagrożenia powodzią, Przydomowa oczyszczalnia ścieków, Zwykłe korzystanie z wód

Instrukcje Grunt, woda i granice, Szambo, oczyszczalnia i studnia

Źródło Ustawa z 20 lipca 2017 roku — Prawo wodne (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 1335), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 388 ustęp 1, artykuł 394 ustęp 1 punkt 13, artykuł 390 ustęp 1 punkt 1 litera b i artykuł 423 ustęp 2, sprawdzono 15 października 2026

Zintegrowany plan inwestycyjny

Szczególna forma planu miejscowego, którą rada gminy uchwala na wniosek inwestora. Inwestor zawiera z gminą umowę urbanistyczną i zobowiązuje się w niej na przykład do zbudowania drogi lub szkoły albo urządzenia terenu zieleni.

Wejście w życie takiego planu uchyla na jego obszarze dotychczasowy plan miejscowy. Na sąsiedniej działce może więc powstać inna zabudowa, niż przewidywał wcześniejszy plan.

Zobacz też Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP), Plan ogólny gminy

Instrukcje Plan i możliwość zabudowy, Plan miejscowy i otoczenie

Źródło Ustawa z 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 538), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 2 punkt 5a, artykuł 37ea ustęp 1, 3 i 4 oraz artykuł 37ed ustęp 1, sprawdzono 15 października 2026

Zjazd

Część drogi publicznej, która łączy jezdnię z działką położoną przy drodze i jest miejscem bezpośredniego dostępu tej działki do drogi publicznej.

Na lokalizację nowego zjazdu albo przebudowę istniejącego właściciel albo użytkownik działki dostaje zezwolenie zarządcy drogi w formie decyzji. Dołącza się je do wniosku o pozwolenie na budowę albo do zgłoszenia budowy. Zezwolenie wygasa, jeśli przez 3 lata od jego wydania zjazdu nie wybudowano. Za zjazd wybudowany bez zezwolenia zarządca nakłada karę w wysokości dziesięciokrotności opłaty za zajęcie pasa drogowego. Zjazd razem z przepustem pod nim utrzymuje właściciel albo użytkownik działki.

Zobacz też Dostęp do drogi publicznej, Droga publiczna

Instrukcje Droga i zjazd, Działka, droga i media

Źródło Ustawa z 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2025 roku, pozycja 889), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 4 punkt 8, artykuł 29 ustępy 1, 3a i 5, artykuły 29a i 30, sprawdzono 15 października 2026

Zmiana sposobu użytkowania

Przeznaczenie budynku albo jego części na inny cel, który zmienia między innymi warunki bezpieczeństwa pożarowego, zdrowotne, higieniczno-sanitarne albo obciążenia konstrukcji. Taką zmianą może być na przykład urządzenie pokoi w dawnym garażu albo budynku gospodarczym. Wymaga zgłoszenia w starostwie albo w urzędzie miasta na prawach powiatu.

Do zgłoszenia dołącza się między innymi opis techniczny, zaświadczenie gminy o zgodności nowego sposobu użytkowania z planem miejscowym albo, gdy planu nie ma, decyzję o warunkach zabudowy, a gdy zmieniają się warunki bezpieczeństwa, zdrowotne albo obciążenia — ekspertyzę techniczną. Sposób użytkowania można zmienić, jeśli urząd w ciągu 30 dni nie wniesie sprzeciwu. Gdy zmianę przeprowadzono bez zgłoszenia, nadzór budowlany wstrzymuje użytkowanie i wyznacza termin na przedstawienie dokumentów. Po ich przedstawieniu ustala opłatę legalizacyjną — dla domu jednorodzinnego 10 000 zł. Jeśli dokumentów nie przedstawiono, nakazuje przywrócenie poprzedniego sposobu użytkowania.

Zobacz też Samowola budowlana

Instrukcja Dokumenty budowy i użytkowania

Źródło Ustawa z 7 lipca 1994 roku — Prawo budowlane (tekst jednolity: Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 524), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 71 ustępy 1, 2 (w tym punkty 4 i 5) i 4 oraz artykuł 71a, sprawdzono 15 października 2026

Zwykłe korzystanie z wód

Prawo właściciela gruntu do korzystania z wody na swojej działce na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub rolnego bez pozwolenia wodnoprawnego. Obejmuje pobór wody, który liczony średnio w roku nie przekracza 5 metrów sześciennych na dobę, oraz wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w ilości łącznie do 5 metrów sześciennych na dobę.

Przy poborze wody liczy się średnia z całego roku, więc pojedynczy dzień większego poboru nie przesądza o potrzebie pozwolenia. Przy ściekach przepis nie mówi o średniej. Studnię na takie potrzeby o głębokości do 30 m wykonuje się bez pozwolenia i bez zgłoszenia wodnoprawnego. Prawo do zwykłego korzystania z wód nie zwalnia z wymaganej zgody wodnoprawnej na wykonanie urządzeń wodnych — na przykład drenaż rozsączający przydomowej oczyszczalni wymaga zgłoszenia wodnoprawnego.

Zobacz też Przydomowa oczyszczalnia ścieków, Zgłoszenie wodnoprawne

Instrukcja Szambo, oczyszczalnia i studnia

Źródło Ustawa z 20 lipca 2017 roku — Prawo wodne (tekst jednolity, Dziennik Ustaw z 2026 roku, pozycja 1335), Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, artykuł 33 ustępy 1–4, artykuł 394 ustęp 1 punkt 13 oraz artykuł 395 punkty 5 i 7, sprawdzono 16 października 2026